Tot ce a fost publicat pe canalul de Telegram „Kalam”, păstrat aici integral și actualizat automat.
ولِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (۱۱۵) و مشرق و مغرب از آنِ خداست؛ پس به هر جا رو بگردانید رخسار خدا آنجاست. به‌راستی که خدا در بر گیرنده‌ای داناست. با ترجمهٔ «وجه» به «رخسار» علاوه بر پرهیز از تکرار «روی» که در «رو گرداندن» ذکر شده بود، از…
وقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (۱۱۱) و گفتند هرگز کسی وارد بهشت نخواهد شد مگر آنکه یهودی یا نصرانی باشد؛ این آرزوهای واهی آنهاست؛ بگو اگر راست می‌گویید دلیل روشنتان را بیاورید. «أماني» جمع «اُمنیّة»…
ألَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (۱۰۷) مگر نمی‌دانی این خداست که زمامداری آسمان‌ها و زمین از آن اوست و شما غیر از خدا سرپرست و حمایت‌کننده‌ای ندارید؟ ترجمهٔ «ألم تعلم» به‌صورت تحت‌اللفظی «آیا ندانستی» است، ولی این تعبیر در…
ولَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (۱۰۳) اما چنانچه آنها ایمان می‌آوردند و پروا می‌کردند، قطعاً پاداشی که از جانب خدا باشد بهتر است؛ اگر می‌دانستند! ترجمهٔ «و» در ابتدای آیه به «امّا» برای نشان دادن ارتباط جمله با آیات قبل است. از آنجا که «من عندالله»…
ولَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلَّا الْفَاسِقُونَ (۹۹) و قطعاً نشانه‌هایی روشن را به‌سوی تو فرو فرستاده‌ایم و جز نابه‌کاران نسبت به آن حق‌پوشی نمی‌کنند. در ترجمهٔ آیهٔ ۲۶ همین سوره دربارهٔ معنی «فاسق» توضیح داده شد. أوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ بَلْ…
قلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (۹۴) بگو: «اگر در پیشگاه خدا سرای واپسین اختصاصاً از آن شماست، نه دیگر مردمان، پس اگر راست می‌گویید، آرزوی مرگ کنید.» با توجه به عظمت و اهمیت «عند الله»، در ترجمهٔ «عند» از تعبیر…
بئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ (۹۰) به چه بد بهایی خود را فروختند تا از سر زیاده‌خواهی دربارهٔ آنچه خدا فرو فرستاده است حق‌پوشی…
ولَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ (۸۷) و به‌راستی به موسی کتاب را دادیم و…
وإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ (۸۴) و آن‌گاه که از شما تعهد جدی گرفتیم که خون‌هایتان را نریزید و خود را از خانه و کاشانه‌ٔتان بیرون نرانید؛ آن‌گاه در حالی که شاهد بودید، اقرار کردید. «دیار» جمع کثرت…
وقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (۸۰) و گفتند: «جز روزهایی انگشت‌شمار، آتش به ما نخواهد رسید.» بگو: «آیا از خدا قولی گرفته‌اید؟ که هرگز خدا قولش را پشت‌گوش نخواهد…
وإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (۷۶) و هر گاه با کسانی که ایمان آورده‌اند روبرو می‌شوند می‌گویند: «ایمان آورده‌ایم.» و چون با یکدیگر تنها می‌شوند…
وإِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا وَاللَّهُ مُخْرِجٌ مَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ (۷۲) و آن‌گاه که فردی را کشتید و دربارهٔ آن همچنان به ستیز پرداختید؛ ولی خدا بیرون‌آورندهٔ چیزی است که آن را کتمان می‌کردید. مادهٔ «درأ» به‌معنی «دفع شدید خصمانه» است و «ادّارأتم» در باب تفاعل به برگزیدن و استمرار این مفهوم…
وإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً قَالُوا أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ (۶۷) و آن‌گاه که موسی به قومش گفت: «به‌راستی خدا به شما فرمان می‌دهد ماده گاوی را سر ببرید.» گفتند: «آیا ما را به ریشخند گرفته‌ای؟» گفت: «به خدا پناه…
إنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (۶۲) به‌راستی کسانی که ایمان آوردند و آنان که یهودی شدند و نصرانی‌ها و صابئی‌ها، هر کس به خدا و روز…
وإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ (۵۸) و آن‌گاه که گفتیم: «به این آبادی در آیید و از هر جای آن که خواستید خوب و خوش بخورید و سجده‌کنان از در وارد شوید و بگویید:…
وإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (۵۴) و آن‌هنگام که موسی به قومش گفت: «ای قوم من، شما قطعاً با…
وإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ (۴۹) و آن‌هنگام که شما را از خاندان فرعون رهایی بخشیدیم، که بد عذابی را بر شما تحمیل می‌کردند: پسرانتان را سر می‌بریدند و زنانتان را زنده نگه…
واسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ (۴۵) و از شکیبایی و نماز یاری بجویید که البته آن، جز برای افتاده‌حالان، سنگین و دشوار است. یکی از معانی بیان‌شده برای «کبیر» «بزرگ بودن کار به‌گونه‌ای که انجامش دشوار باشد» است. «خشوع» در لغت به‌معنی «خضوع و فروتنی در بدن و…
والَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (۳۹) و کسانی که حق‌پوشی کنند و نشانه‌های ما را دروغ شمارند، آنان اهل آتش‌اند و در آن جاودانه خواهند بود. به‌منظور توجه به تفاوت «کذّب» با «کذّب بـ» اولی را «تکذیب کردن» و دومی را «دروغ شمردن» ترجمه می‌کنیم. «اصحاب» جمع…
وإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (۳۴) و آن‌گاه که به فرشتگان گفتیم: «به آدم سجده کنید»؛ پس سجده کردند، جز ابلیس که سر باز زد و خود را بزرگ شمرد و از حق‌پوشان بود. «سجد لـ...» به‌معنی سجده کردن به کس یا چیزی است و در آیات دیگر…
وإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ (۳۰) و هنگامی که خداوندگارت به فرشتگان گفت: «قطعاً من در زمین جانشینی می‌گمارم.»…
إنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ…
يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (۲۱) ای مردم، همان خداوندگارتان را بندگی کنید که شما و کسانی را که پیش از شما بودند، آفرید؛ باشد که پروا پیشه کنید. توضیح معنای عبادت در ترجمهٔ آیهٔ ۵ سورهٔ حمد گذشت. توضیح معنای تقوا در ترجمهٔ آیهٔ ۲ همین…
أولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ (۱۶) آنها کسانی‌اند که گمراهی را به‌بهای راه‌یافتگی ستاندند؛ از همین‌رو تجارتشان سودی نداشت و از راه‌یافتگان نبودند. تعبیر «به‌بهای راه‌یافتگی ستاندند» یعنی هدایت را از دست دادند و به‌جایش گمراهی به‌دست آوردند.…