یادداشت‌ها#۲۱۹۶

ترجمهٔ پیشنهادی آیات ۱۰۳ تا ۱۰۶ سورهٔ بقره

ولَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (۱۰۳)
اما چنانچه آنها ایمان می‌آوردند و پروا می‌کردند، قطعاً پاداشی که از جانب خدا باشد بهتر است؛ اگر می‌دانستند!

ترجمهٔ «و» در ابتدای آیه به «امّا» برای نشان دادن ارتباط جمله با آیات قبل است.
از آنجا که «من عندالله» متعلّق به فعل محذوف است باید در ترجمه از فعلی چون «باشد» استفاده کرد.

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ (۱۰۴)
ای کسانی که ایمان آورده‌اید نگویید: «عهده‌دار امور ما باش»، بلکه بگویید: «ناظر ما باش» و گوش کنید. و حق‌پوشان عذابی دردناک خواهند داشت.

«راعنا» از مادهٔ «رعي» بیانگر مفهوم «حفظ و مراقبت همراه با بر عهده گرفتن امور» است و بر همین اساس برای اشاره به «چوپان» و «حاکم» از واژهٔ «راعي» استفاده می‌شود. پس منظور آیه این است که توقع نداشته باشید پیامبر خدا عهده‌دار امور شما باشد.
«انظرنا» از مادهٔ «نظر» به‌معنی «نگریستن و دیدن با دقت» است و با توجه به توضیح بیشتر این آیه در آیهٔ ۴۶ سورهٔ نساء و آمدن «انظرنا» در برابر «اسمع غیر مسمع» می‌فهمیم منظور از آن، تن دادن به نظارت دقیق رسول خداست.
اغلب مفسران و مترجمان «راعنا» را به‌معنی «مراعات ما را بکن» دانسته و همهٔ توجه خود را در بیان پیام این آیه بر روایاتی متمرکز ساخته‌اند که به‌ کاربرد اهانت‌آمیز این واژه در زبان یهودیان اشاره دارد. آنها بر همین اساس، «انظرنا» را تعبیری محترمانه از همان معنای «رعایت حال کردن» در نظر گرفته‌ و گفته‌اند پیام آیه تأکید بر محترمانه صحبت کردن با پیامبر خداست. این در حالی است که این آیه نکتهٔ مهم‌تری را دربارهٔ نقش پیامبر در هدایت و نظارت بر مردم بیان می‌کند و آحاد جامعه را مسئول بر عهده گرفتن امور خویش و موظف به اطاعت از پیامبر و تن دادن به نظارت او می‌داند. لذا حتی اگر آن روایات (که فاقد سند و منبع معتبر است) را بپذیریم،‌ نباید مخالفت قرآن با منطق «راعنا» و «اسمع غیر مسمع» را به مخالفت با کاربرد تمسخرآمیز یک واژه تقلیل دهیم.

ما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (۱۰۵)
نه آن دسته از اهل کتاب که حق‌پوشی کردند و نه مشرکان دوست ندارند هیچ خیری از جانب خداوندگارتان بر شما فرو فرستاده شود، ولی خدا هر که را بخواهد به رحمتش ویژه گرداند و خدا دارای فزون‌بخشی سترگ است.

با توجه به متعدَی و مجهول بودن «ینزّل» ترجمه‌هایی چون «نازل شود» یا «فرو آید» و امثال آن دقیق نیست.
تعبیر «یختصّ» به‌معنی «منحصر به فرد و ویژه قرار دادن» است که تعلّق «برحمته» به آن می‌تواند به‌معنی «برخوردار کردن از رحمتی انحصاری» یا «منحصر به‌فرد کردن کسی از سر رحمت» باشد. لذا در ترجمه از تعبیر «به رحمتش ویژه گرداند» استفاده شد تا با هر دو معنی سازگار باشد.
به‌منظور ایجاد تفاوت میان «کبیر» و «عظیم» در ترجمهٔ اولی از «بزرگ» و در دومی از «سترگ» استفاده می‌شود.

ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (۱۰۶)
هر نشانه‌ای را جایگزین کنیم یا از یادها ببریم بهتر از آن یا مانندش را خواهیم آورد. آیا نمی‌دانی که به‌راستی خدا بر هر کاری تواناست؟

«نسخ» در لغت به‌معنی «از میان برداشتن چیزی و جایگزین کردن چیزی دیگر» است.
«ننسها» به‌معنی «به دست فراموشی سپردن» است. البته اگر آن را «ننسئها» قرائت کنیم به‌معنی «به تأخیر انداختن» خواهد بود.

این ترجمه با نقد و نظر شما اصلاح و ویرایش خواهد شد.

#ترجمه_گروهی_قرآن

@hamidhossaini
مشاهده در Telegramقرآن۲:۱۰۳–۱۰۶

امتحان کنید

راهنما

  • نوشتن اعراب لازم نیست: «الرحمن» واژهٔ «ٱلرَّحْمَٰنِ» را پیدا می‌کند.
  • ی و ک عربی و فارسی و نیم‌فاصله یکسان در نظر گرفته می‌شوند.
  • برای عبارت دقیق، آن را در گیومه بگذارید.
  • برای رفتن به یک آیه بنویسید ۲:۲۵۵ یا «بقره ۲۵۵».