Tot ce a fost publicat pe canalul de Telegram „Kalam”, păstrat aici integral și actualizat automat.
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ﴿۱۸﴾ خدا در حالی که نظامی عادلانه را برپا کرده گواه است که قطعاً معبودی جز او نیست و فرشتگان و اهل دانش نیز. هیچ معبودی جز آن عزّتمند فرزانه نیست. «قائم» به‌معنی «بر پا…
قُل للّذينَ كفروا سَتُغلبون وتُحشَرونَ إلى جهَنّمَ وبِئسَ المِهادُ ﴿۱۲﴾ به کسانی که حق‌پوشی کردند بگو: «به‌زودی شکست خواهید خورد و به‌سوی دوزخ بر انگیخته و گرد آورده می‌شوید که بد جایگاهی است.» «غلبه» به‌معنی «برتری یافتن همراه با قدرت» و نقطهٔ مقابل آن «مغلوب شدن» است که اگرچه با «شکست خوردن» تفاوتی اندک دارد، ولی…
بخش ۲ و پایانی با دقت به این نکات در می‌یابیم «کتاب خدا» حقیقتی متعالی و معادل علم او به همهٔ جزئیات هستی است. حقیقتی که پیش از تنزل، هیچ تردید و کژتابی و ابهامی در آن راه ندارد و همان کتابی است که قرآن برای اشاره به آن از الفاظی چون «ذلک» و «تلک» که مربوط به دور است استفاده می‌کند: ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ…
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ…
بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ به‌نام خدای مهربار مهربان توضیحات مربوط به ترجمهٔ بسم الله در ابتدای سورهٔ حمد گذشت. الم (۱) الف لام میم حروف مقطّعه رازی است که در ابتدای برخی سوره‌ها آمده و قابل ترجمه نیست. اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ﴿۲﴾ خداست که هیچ معبودی جز آن زندهٔ بسیار پاینده وجود…
وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ ﴿۲۸۳﴾ و اگر در سفری بودید و…
بر اساس قرائت و برداشت مشهور از آیهٔ ۲۸۲ سورهٔ بقره، بخشی از این آیه ارزش و اعتبار گواهی زنان را دست‌کم در امور مالی نصف مردان اعلام می‌کند و حقی را که با شهادت دو مرد در دادگاه ثابت می‌شود، فقط با همراه شدن یک مرد، از دو شاهد زن قابل پذیرش می‌داند. این حکم حتی در همان دوران برای برخی عجیب به‌نظر می‌رسیده و…
فَإِن لَم تَفعَلوا فَأذَنوا بِحَربٍ مِنَ اللّهِ وَرَسولِهِ وَإِن تُبتُم فَلَكُم رُءوسُ أَموالِكُم لَا تَظلِمونَ ولا تُظلَمونَ ﴿۲۷۹﴾ اما اگر (چشم‌پوشی) نکردید، پس به جنگی از جانب خدا و فرستادهٔ او تن دهید؛ ولی اگر توبه کنید سرمایه‌هایتان از آنِ شما خواهد بود و نه ستم می‌کنید و نه ستم می‌بینید. مادهٔ «اذن» به‌معنی…
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿۲۷۴﴾ کسانی که دارایی‌های خود را شب و روز، پنهانی و آشکارا انفاق می‌کنند، مزدشان نزد خداوندگارشان است و نه هیچ بیمی بر آنها می‌رود و نه اندوهگین می‌شوند.…
وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ نَفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُمْ مِنْ نَذْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ ﴿۲۷۰﴾ هر هزینه‌ای را انفاق و هر نذری را تعهد کنید قطعاً خدا آن را می‌داند. و ستمگران حامیانی نخواهند داشت. «نذر» به‌معنی «متعهد شدن به کاری خاص» از زبان عبری و سریانی به زبان عربی انتقال یافته و…
أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ﴿۲۶۶﴾…
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿۲۶۲﴾ کسانی که دارایی‌های خود را در راه خدا هزینه می‌کنند و در پی آنچه انفاق کرده‌اند، به رخ کشیدن و آزاری قرار نمی‌دهند،…
أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ…
لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿۲۵۶﴾ هیچ اجباری در دین نیست؛ راه خوب و بد به‌روشنی از هم مشخص شده است. پس هر کس به جلوه‌گاه گردن‌کشی و…
تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا…
فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا…
أَلَم تَرَ إِلى المَلَإِ مِن بَنِي إِسرَائِيلَ مِن بَعدِ مُوسى إِذ قَالوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابعَث لَنَا مَلِكًا نُقَاتِل فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ هَل عَسَيتُم إِن كُتِبَ عَلَيكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلوا قَالوا وَما لَنا أَلّا نُقاتِلَ في سبيلِ اللّهِ وقَد أُخرِجنَا مِن دِيَارِنا وأَبنَائِنا فَلَمّا كُتِبَ…
وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ ﴿۲۴۱﴾ و به زنان مطلقه چیزی در حد عرف تعلق می‌گیرد؛ این وظیفه‌ای است بر عهدهٔ پرواپیشگان. «متاع» در لغت به‌معنی «چیزی که از آن بهره برده می‌شود» است که در تعابیر رایج فارسی بیش از هر تعبیر دیگری برای آن از همان «چیز» استفاده می‌شود و گاهی با توجه به…
لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ ﴿۲۳۶﴾ اگر زنان را تا وقتی با آنها رابطه نداشته‌اید یا چیزی برای آنها تعیین ننموده‌اید…
وَالوَالِدَاتُ يُرضِعنَ أَولَادَهُنَّ حَولَينِ كَامِلَينِ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وعَلى المَولُودِ لَهُ رِزقُهُنَّ وكِسوَتُهُنَّ بِالمَعرُوفِ لَاتُكَلَّفُ نَفسٌ إِلَّا وُسعَهَا لَاتُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَولُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثلُ ذَلِكَ فَإِن أَرَادَا فِصَالًا عَن…
الطَّلاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْساكٌ بِمَعرُوفٍ أَوْ تَسرِيحٌ بِإِحسَانٍ وَلايَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأخُذُوا مِمّا آتَيتُمُوهُنَّ شَيئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا…
عبارت «لِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ» در آیهٔ ۲۲۸ سورهٔ بقره یکی دیگر از فرازهای پرچالشی است که فهم و تبیین آن به دقت بیشتری از آنچه در کتب تفسیر دیده می‌شود نیاز دارد. البته در ترجمهٔ این عبارت، مشکل خاصی به نظر نمی‌رسد و باید آن را همچون دیگران، «و مردان رتبهٔ بالاتری از زنان دارند» ترجمه کرد. مشکل در برداشت…
لا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ ﴿۲۲۵﴾ خدا شما را به‌خاطر بیهوده‌گویی در قسم‌هایتان بازخواست نمی‌کند ولی به‌خاطر آنچه دل‌هایتان به‌دست می‌آورد بازخواست خواهد کرد و خدا آمرزنده و بردبار است. «لغو» به «کار بی‌ارزشی که بدون…
انتشار یادداشت «زن، کشتزار یا آرامش زندگی؟» که پیشنهاد جدیدی برای ترجمهٔ آیهٔ ۲۲۳ سورهٔ بقره ارائه می‌داد، با نقدها (و البته فحاشی‌های) بسیار مواجه شد. یکی از نقدهای خوب و قابل توجه، نکاتی است که جناب مهدی‌زاده متذکر شده‌اند. متن کامل نقد ایشان و پاسخ خود را برای اطلاع همراهان گرامی تقدیم می‌کنم: نقد جناب مهدی‌زاده:…