یادداشت‌ها#۲۳۵۲

ترجمهٔ پیشنهادی آیات ۲۸۳ تا پایان سورهٔ بقره

وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ ﴿۲۸۳﴾
و اگر در سفری بودید و نویسنده‌ای پیدا نکردید، پس وثیقه‌هایی قابل دریافت. و اگر برخی از شما دیگری را امین شمرد، کسی که امین شمرده شده است باید امانتش را تحویل دهد و از خدا که خداوندگار اوست پروا کند. و گواهی را کتمان نکنید که هر کس آن را کتمان کند به‌راستی دلش تقصیرکار است. و خدا به آنچه انجام می‌دهید داناست.

«رهان» جمع «رهن» به‌معنی «چیزی که برای ایجاد تعهد گرو گذاشته یا دریافت می‌شود» است که به آن «وثیقه» می‌گویند.
اگرچه «مقبوضة» به‌معنی «دریافت‌شده» است، اما از آنجا که اسم مفعول گاهی در معنای قابلیت داشتن به‌کار می‌رود، بهتر است آن را «قابل دریافت» ترجمه کنیم. زیرا منظور آیه این است که اگر نوشتن بدهی ممکن نبود، وثیقه‌ای را که امکان دریافتش باشد بگذارند.
«تأدیة» به‌معنی «رساندن» است و اینجا که دربارهٔ رساندن امانت به دست صاحبش به‌کار رفته، ولی اسم و ضمیری برای صاحب امانت نیامده، بهتر است به «تحویل دادن» ترجمه شود.
توضیح معنای «اثم» در ترجمهٔ آیهٔ ۱۷۳ این سوره گذشت.

لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿۲۸۴﴾
آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ خداست و اگر چیزی را که در دل‌هایتان است آشکار یا پنهانش کنید، خدا شما را با آن حسابرسی خواهد کرد؛ پس هر که را بخواهد می‌آمرزد و هر کس را بخواهد عذاب می‌کند و خدا بر هر کاری تواناست.

«نفس» به‌معنی «خود» است، اما در این سیاق که به‌معنای «ما فی الضمیر» به‌کار رفته است، متداول‌ترین معادلش «دل» خواهد بود.

آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيهِ مِن رَبِّهِ والمُؤمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ ومَلائِكَتِهِ وكُتُبِهِ ورُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَينَ أَحَدٍ مِن رُسُلِهِ وقَالوا سَمِعنَا وَأَطَعنَا غُفرَانَكَ رَبّنَا وإلَيكَ المَصيرُ ﴿۲۸۵﴾
پیامبر به آنچه از جانب خداوندگارش به‌سوی او فرو فرستاده شده است ایمان آورد و مؤمنان همگی به خدا و فرشتگانش و کتاب‌هایش و فرستادگانش ایمان آورده‌اند. «بین هیچ‌یک از فرستادگانش فرق نمی‌گذاریم.» و گفتند: «شنیدیم و فرمان بردیم. ای خداوندگار ما، آمرزشت! و سرانجام به‌سوی توست.»

«رسول» به‌معنی «فرستاده» است، اما اینجا با توجه به آمدنش در کنار «فرو فرستادن» و به‌منظور پرهیز از تکرار تعبیر مشابه، «پیامبر» ترجمه شد.
اگرچه «غفرانک» عبارتی دعایی است که فعلی چون «نسئلک» به‌معنی «می‌خواهیم» را در تقدیر دارد، اما اصل این است که تابع الفاظ متن باشیم و تا جایی که امکان دارد، آنچه در متن ذکر نشده است را در ترجمه نیز نیاوریم. زیرا ابهامی که با نیاوردن ترجمهٔ الفاظ مقدّر به نظر ما می‌رسد، در اصل متن هم وجود دارد و گوینده از آن بی‌اطلاع نیست؛ اما عمداً با آشکار نکردن برخی الفاظ، درک مقصودش را به دقت و توجه بیشتر مخاطب واگذار کرده است.

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿۲۸۶﴾
خدا هیچ‌کس را جز به‌اندازهٔ توان و ظرفیّتش تکلیف نمی‌کند؛ آنچه به‌دست آورد از آنِ اوست و آنچه با انتخابِ نادرست به‌دست آورد به زیان اوست. ای خداوندگار ما، اگر فراموش یا اشتباه کردیم ما را بازخواست مکن. و ای خداوندگار ما، باری سنگین بر دوش ما منه، آن‌گونه که آن را بر دوش کسانی که پیش از ما بودند نهادی. و ای خداوندگار ما، آنچه که تابش را نداریم بر ما تحمیل مکن و از ما در گذر و ما را بیامرز و بر ما رحمت آور. تویی مولای ما، پس ما را بر گروه حق‌پوشان پیروز گردان.

«کسب» به‌معنی «به‌دست آوردن و اختیار کردن» است و وقتی به باب افتعال برود نوعی «قصد و انتخاب خاص که مغایر با روال صحیح باشد»‌ نیز در آن لحاظ می‌شود.
با توجه به تفاوت «لاتحمل علینا» و «لاتحمّلنا» لازم است ترجمهٔ آنها نیز متفاوت باشد.

این ترجمه با نقد و نظر شما اصلاح و ویرایش خواهد شد.

#ترجمه_گروهی_قرآن

@hamidhossaini
مشاهده در Telegramقرآن۲:۲۸۳–۲۸۶

امتحان کنید

راهنما

  • نوشتن اعراب لازم نیست: «الرحمن» واژهٔ «ٱلرَّحْمَٰنِ» را پیدا می‌کند.
  • ی و ک عربی و فارسی و نیم‌فاصله یکسان در نظر گرفته می‌شوند.
  • برای عبارت دقیق، آن را در گیومه بگذارید.
  • برای رفتن به یک آیه بنویسید ۲:۲۵۵ یا «بقره ۲۵۵».