از میان نقدها
انتشار یادداشت «زن، کشتزار یا آرامش زندگی؟» که پیشنهاد جدیدی برای ترجمهٔ آیهٔ ۲۲۳ سورهٔ بقره ارائه می‌داد، با نقدها (و البته فحاشی‌های) بسیار مواجه شد. یکی از نقدهای خوب و قابل توجه، نکاتی است که جناب مهدی‌زاده متذکر شده‌اند. متن کامل نقد ایشان و پاسخ خود را برای اطلاع همراهان گرامی تقدیم می‌کنم:
نقد جناب مهدی‌زاده:
به گمانم یکی از سخت‌ترین و بیهوده‌ترین کارها تطبیق یا تقریب مفاهیمی است که در دو جهان معنایی و ارزشی متفاوت به وجود آمده‌اند. یعنی به عوض اینکه درک و اقرار کنیم که برخی مفاهیم و آموزه‌ها تحت شرایط تاریخی خود ایجاد و ابراز شده‌اند و لزوماً با ارزش‌ها و باورهای برههٔ تاریخی دیگر تطابق ندارند، سعی کنیم با لطایف‌الحیل و عملیات آکروبات به نحوی آنها را به منظومهٔ باورهای دیگری بخورانیم.
این معنی از حرث هم به نظر یکی از همین‌گونه کوشش‌های محکوم به شکست است.
اولاً باید پرسید چرا خداوند چنین لغت نامتعینی را به کار برده که معنایش تازه ۱۴ قرن بعد معلوم شود؟
ثانیاً در طول تاریخ همه مفسران عرب و غیرعرب همان معنای کشتزار را برای این لغت آورده‌اند. آیا همه اشتباه فهمیده‌اند؟
ثالثاً به فرض که حرث کشته‌های به ثمر رسیده باشد، با ادامهٔ آن (فأتوا حرثكم أنى شئتم) چه می‌کنید؟ آیا در نتیجه تغییری به نفع کرامت زنان پیدا می‌شود؟ یا مشکل همچنان باقی است؟ مشکل اصلی اینجاست که زن مملوک شمرده می‌شود حالا چه کشتزار باشد چه کشته به ثمر رسیده.
رابعاً در این فرض که معنی همین کِشته‌های به ثمر رسیده باشد، ایا مرد زن را کاشته و حالا زن میوه به دست آمده است؟ این با عقل سازگار است؟ زن در خانوادهٔ دیگری به دنیا امده و بزرگ شده و حالا مرد با او ازدواج می‌کند یا او را می‌گیرد، خودش که او را نکاشته یا به دنیا نیاورده که حالا که رسیده شده از ان محظوظ شود! عجیب!
خامساً آیهٔ قبلی دربارهٔ ایام حیض است و از جماع در ایام حیض منع می‌کند و می‌گوید وقتی پاک شدند با آنها آمیزش کنید (فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ) یعنی صحبت از تولید مثل است. آیهٔ بعد می‌گوید زنان کشتزار شمایند و هر زمان (یا هر طور) خواستید به محل بذرافشانی وارد شوید (فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ). یعنی معنی آیه کاملاً روشن و واضح است و فقط با پیچاندن می‌توان به کِشته‌های به ثمر رسیده رسید.
ضمن اینکه حرث یعنی شخم زدن و زمین شخم زده آمادهٔ کشت که کاملاً با مضمون آیه تطابق دارد.
به گمان من دورهٔ این تطبیق و تقریب‌ها گذشته یا به سرعت در حال گذر است. اگر تسلیم واقعیت نشویم و به آن اقرار نکنیم، واقعیت خود را به ما تحمیل خواهد کرد چنان که فرصت تسلیم هم پیدا نکنیم.
پاسخ اینجانب:
آنچه پیشنهاد دادم بر مبنای هدفی که ذکر کردید نبود و واقعاً بدون پیش‌داوری و بر اساس منابع لغوی و روش علمی فهم متن، عرضه شد و اگر خطایی در آن وجود دارد، مطالبی نیست که شما ذکر کرده‌اید؛ بلکه باید بر اساس کاربردهای قرآنی و منابع لغوی معتبر آن را نقد کنید.
قرآن خودش به صراحت اعلام کرده که بر گنجاندن آیات و عبارات متشابه تعمد دارد و برای همیشه ما را به تدبر برای فهم بهتر دعوت کرده است.
اما نکتهٔ سوم و چهارمی که ذکر کردید بدون دقت به سیاق و منظور این دو آیه است. با دقت بیشتر و در نظر گرفتن سایر آیات مرتبط با جایگاه زن و مرد می‌توان به‌روشنی دریافت که قرآن هرگز نگاه از بالا به پایین مرد به زن را تأیید نمی‌کند و همواره بر عدالت و برخورد انسانی و منصفانه با زن سفارش کرده است. در اینجا هم همان مفهومی که در آيات دیگر دربارهٔ آرام‌بخش و امنیت‌بخش بودن زن و مرد برای یکدیگر آمده خطاب به مردان مطرح شده و آیه به مخاطبانی که بالاترین درکشان از شادی و آرامش، احساس مواجه شدن با محصولات به‌ثمر رسیده است می‌گوید زنان به شما آرامش و شادی می‌دهند همان‌گونه که وقتی تلاش‌هایتان به ثمر می‌رسد شاد می‌شوید.
معنای این تشبیه این نیست که زنان محصول شما هستند بلکه وجه شبه، شادی هنگام مشاهدهٔ محصول است.
برای حل مشکل پنجم باید به این نکته دقت کنید که با توجه به محدودیت و منعی که در آیهٔ قبل برای روابط زناشویی مطرح شده بود، اکنون می‌خواهد بگوید ممنوعیت در ایام عادت ماهیانه به‌معنی پست یا نحس بودن زنان نیست، بلکه زن مایهٔ آرامش شماست و غیر آن محدودیت، هیچ محدودیت دیگری در روابط زناشویی ندارید و باید از این نعمت الهی بهره ببرید و بلافاصله تأکید می‌کند در پی از پیش فرستادن نیکی‌ها باشید که همهٔ این نعمت‌ها برای زندگی بهتر و انجام کار خیر بیشتر است؛ همان‌گونه که در آیاتی دیگر بیان کرده، رابطهٔ زن و مرد زمینه‌ساز تعالی و معنویت بیشتر آنهاست.
#ترجمه_گروهی_قرآن
@hamidhossaini
انتشار یادداشت «زن، کشتزار یا آرامش زندگی؟» که پیشنهاد جدیدی برای ترجمهٔ آیهٔ ۲۲۳ سورهٔ بقره ارائه می‌داد، با نقدها (و البته فحاشی‌های) بسیار مواجه شد. یکی از نقدهای خوب و قابل توجه، نکاتی است که جناب مهدی‌زاده متذکر شده‌اند. متن کامل نقد ایشان و پاسخ خود را برای اطلاع همراهان گرامی تقدیم می‌کنم:
نقد جناب مهدی‌زاده:
به گمانم یکی از سخت‌ترین و بیهوده‌ترین کارها تطبیق یا تقریب مفاهیمی است که در دو جهان معنایی و ارزشی متفاوت به وجود آمده‌اند. یعنی به عوض اینکه درک و اقرار کنیم که برخی مفاهیم و آموزه‌ها تحت شرایط تاریخی خود ایجاد و ابراز شده‌اند و لزوماً با ارزش‌ها و باورهای برههٔ تاریخی دیگر تطابق ندارند، سعی کنیم با لطایف‌الحیل و عملیات آکروبات به نحوی آنها را به منظومهٔ باورهای دیگری بخورانیم.
این معنی از حرث هم به نظر یکی از همین‌گونه کوشش‌های محکوم به شکست است.
اولاً باید پرسید چرا خداوند چنین لغت نامتعینی را به کار برده که معنایش تازه ۱۴ قرن بعد معلوم شود؟
ثانیاً در طول تاریخ همه مفسران عرب و غیرعرب همان معنای کشتزار را برای این لغت آورده‌اند. آیا همه اشتباه فهمیده‌اند؟
ثالثاً به فرض که حرث کشته‌های به ثمر رسیده باشد، با ادامهٔ آن (فأتوا حرثكم أنى شئتم) چه می‌کنید؟ آیا در نتیجه تغییری به نفع کرامت زنان پیدا می‌شود؟ یا مشکل همچنان باقی است؟ مشکل اصلی اینجاست که زن مملوک شمرده می‌شود حالا چه کشتزار باشد چه کشته به ثمر رسیده.
رابعاً در این فرض که معنی همین کِشته‌های به ثمر رسیده باشد، ایا مرد زن را کاشته و حالا زن میوه به دست آمده است؟ این با عقل سازگار است؟ زن در خانوادهٔ دیگری به دنیا امده و بزرگ شده و حالا مرد با او ازدواج می‌کند یا او را می‌گیرد، خودش که او را نکاشته یا به دنیا نیاورده که حالا که رسیده شده از ان محظوظ شود! عجیب!
خامساً آیهٔ قبلی دربارهٔ ایام حیض است و از جماع در ایام حیض منع می‌کند و می‌گوید وقتی پاک شدند با آنها آمیزش کنید (فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ) یعنی صحبت از تولید مثل است. آیهٔ بعد می‌گوید زنان کشتزار شمایند و هر زمان (یا هر طور) خواستید به محل بذرافشانی وارد شوید (فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ). یعنی معنی آیه کاملاً روشن و واضح است و فقط با پیچاندن می‌توان به کِشته‌های به ثمر رسیده رسید.
ضمن اینکه حرث یعنی شخم زدن و زمین شخم زده آمادهٔ کشت که کاملاً با مضمون آیه تطابق دارد.
به گمان من دورهٔ این تطبیق و تقریب‌ها گذشته یا به سرعت در حال گذر است. اگر تسلیم واقعیت نشویم و به آن اقرار نکنیم، واقعیت خود را به ما تحمیل خواهد کرد چنان که فرصت تسلیم هم پیدا نکنیم.
پاسخ اینجانب:
آنچه پیشنهاد دادم بر مبنای هدفی که ذکر کردید نبود و واقعاً بدون پیش‌داوری و بر اساس منابع لغوی و روش علمی فهم متن، عرضه شد و اگر خطایی در آن وجود دارد، مطالبی نیست که شما ذکر کرده‌اید؛ بلکه باید بر اساس کاربردهای قرآنی و منابع لغوی معتبر آن را نقد کنید.
قرآن خودش به صراحت اعلام کرده که بر گنجاندن آیات و عبارات متشابه تعمد دارد و برای همیشه ما را به تدبر برای فهم بهتر دعوت کرده است.
اما نکتهٔ سوم و چهارمی که ذکر کردید بدون دقت به سیاق و منظور این دو آیه است. با دقت بیشتر و در نظر گرفتن سایر آیات مرتبط با جایگاه زن و مرد می‌توان به‌روشنی دریافت که قرآن هرگز نگاه از بالا به پایین مرد به زن را تأیید نمی‌کند و همواره بر عدالت و برخورد انسانی و منصفانه با زن سفارش کرده است. در اینجا هم همان مفهومی که در آيات دیگر دربارهٔ آرام‌بخش و امنیت‌بخش بودن زن و مرد برای یکدیگر آمده خطاب به مردان مطرح شده و آیه به مخاطبانی که بالاترین درکشان از شادی و آرامش، احساس مواجه شدن با محصولات به‌ثمر رسیده است می‌گوید زنان به شما آرامش و شادی می‌دهند همان‌گونه که وقتی تلاش‌هایتان به ثمر می‌رسد شاد می‌شوید.
معنای این تشبیه این نیست که زنان محصول شما هستند بلکه وجه شبه، شادی هنگام مشاهدهٔ محصول است.
برای حل مشکل پنجم باید به این نکته دقت کنید که با توجه به محدودیت و منعی که در آیهٔ قبل برای روابط زناشویی مطرح شده بود، اکنون می‌خواهد بگوید ممنوعیت در ایام عادت ماهیانه به‌معنی پست یا نحس بودن زنان نیست، بلکه زن مایهٔ آرامش شماست و غیر آن محدودیت، هیچ محدودیت دیگری در روابط زناشویی ندارید و باید از این نعمت الهی بهره ببرید و بلافاصله تأکید می‌کند در پی از پیش فرستادن نیکی‌ها باشید که همهٔ این نعمت‌ها برای زندگی بهتر و انجام کار خیر بیشتر است؛ همان‌گونه که در آیاتی دیگر بیان کرده، رابطهٔ زن و مرد زمینه‌ساز تعالی و معنویت بیشتر آنهاست.
#ترجمه_گروهی_قرآن
@hamidhossaini