ترجمهٔ آیهٔ ۳۴ سورهٔ نساء
ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍۢ وَبِمَآ أَنفَقُوا۟ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ ۚ فَٱلصَّٰلِحَٰتُ قَٰنِتَٰتٌ حَٰفِظَٰتٌۭ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ ٱللَّهُ ۚ وَٱلَّٰتِى تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهْجُرُوهُنَّ فِى ٱلْمَضَاجِعِ وَٱضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا۟ عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيًّۭا كَبِيرًۭا ﴿٣٤﴾
مردان به‌خاطر برتری‌های خدادادی افراد نسبت به یکدیگر و به‌خاطر هزینه‌هایی که از دارایی‌هایشان می‌کنند، به پا خاستگانی کوشا برای ادارهٔ امور زنان‌اند؛ و زنانِ شایسته، فرمانبرانی فروتن و - به‌خاطر آنچه خدا نگاه داشته است - مراقبانی برای امور پنهانی‌اند. و زنانی که بیم ناسازگاریشان را دارید، پندشان دهید و در خوابگاه‌ها ترکشان کنید و از آنها رویگردان شوید؛ اما اگر از شما فرمان بردند، دیگر در پی راهی برای سلطه بر آنها نباشید که به‌راستی خدا همواره بلندمرتبه‌ای بزرگ است.
توضیح ترجمه
- «قوّام» صیغهٔ مبالغه از مادهٔ «قیام» به‌معنی «به پا خاستن، اقدام کردن و بر عهده گرفتن» است و وقتی همراه با «علی» به‌کار رود، به‌معنی «اقدام و تلاش جدی و فراوان برای ادارهٔ چیزی» است. البته با توجه به اینکه «بسیار و جدی بپا خاسته» در فارسی به‌کار نمی‌رود، برای بیان مفهومش از تعبیر «به پا خاستهٔ کوشا» استفاده شد.
- تعبیر «بما فضّل الله بعضهم علی بعض» به‌معنی «به‌خاطر آنچه خدا آنها را بر یکدیگر برتری داده» است که با توجه به کاربرد نداشتن این تعبیر در فارسی از معادلش استفاده شد. به هر حال این جمله به‌معنی برتری مردان بر زنان نیست؛ بلکه از برتری‌های زن و مرد نسبت به هم و وظایف متفاوت آنها سخن می‌گوید.
- در معنای مادهٔ «قنت» هر دو مفهوم «فرمان بردن» و «خضوع» وجود دارد. البته با اینکه موضوع اطاعت زنان از مردان در ادامهٔ آیه مطرح می‌شود، ولی چون اینجا متعلق قنوت ذکر نشده است، در ترجمه نیز نباید آن را بیاوریم؛ به‌ویژه با توجه به توضیحی که دربارهٔ «حافظات للغیب» بیان خواهد شد.
- در ترجمهٔ آیهٔ سوم سورهٔ بقره بیان شد که مناسب‌ترین معادل برای واژهٔ «غیب» در قرآن، تعبیر «ماوراء» است؛ ولی از مجموع ۴۸ کاربرد این واژه در قرآن، حدود ده بار همراه با قرائنی به‌کار رفته که آن را از مفهوم گستردهٔ امور ماورائی منصرف و معنایش را به امور یا محل خاصی محدود ساخته است. در اینجا نیز باید به همراه شدنش با مادهٔ «حفظ» و «لام» توجه کنیم. این ترکیب در آیهٔ ۸۱ سورهٔ یوسف نیز به‌صورت «وما کنا للغیب حافظین» تکرار شده است که هر دو جا باید یکسان و به‌معنی «مراقبت کردن و در نظر گرفتن امور پنهانی» ترجمه شود. پس تعابیری چون «در غیاب شوهران به آنها خیانت نمی‌کنند» یا «اسرار آنها را حفظ می‌کنند» که اغلب مترجمان به‌کار برده‌اند، صحیح به‌نظر نمی‌رسد. زیرا تفاوت «للغیب» با «بالغیب» واضح است و قرینه‌ای نیز برای «حفظ اسرار یا خیانت نکردن در غیاب مرد» وجود ندارد. البته مفهوم کلی «مراقبت نسبت به امور پنهانی» مصداقی چون امانتداری و حفظ اسرار افراد را نیز در بر می‌گیرد.
- «نشوز» در لغت به‌معنی «بالا آمدن و بلند شدن» و منظور از آن در اینجا «گردنکشی و ناسازگاری» است و با توجه به اینکه در آیهٔ ۱۲۸ عیناً برای مردان به‌کار رفته است نمی‌توان آن را در «زیر سر بلند شدن» و دیگر مفاهیم مرتبط با خیانت جنسی منحصر ساخت.
- در لغتنامه‌های معتبر برای مادهٔ «ضرب» معانی متعددی ذکر شده و منبع کهنی چون العین این ریشه را به‌معنی «انجام هر کاری» دانسته است. با بررسی کاربردهای «ضرب» در قرآن که برای معانی گوناگونی چون «مثال زدن»، «حرکت و سفر کردن»، «ایجاد اتصال»، «قطع کردن»، «قرار دادن»، «کتک زدن» و «باز داشتن و رویگردانی» به‌کار رفته است به این نتیجه می‌رسیم که آنچه فراهیدی در العین گفته دقیق‌ترین معنای این ماده است. زیرا در هر ترکیبی به‌تناسب مفهوم کلی جمله، قطعی شدن و انجام آن مفهوم را بیان می‌کند. پس در اینجا برای درک معنای «اضربوهنّ» باید به سیاق آیه و پیام و هدف آن توجه کرد. دقت در هدف و پیام آیه و سوره و به‌ویژه توجه به آیهٔ ۱۲۸ که دقیقاً در ادامه و مرتبط با آن است نشان می‌دهد برخلاف نظر اغلب مفسران و مترجمان، موضوع آیه قطع کردن حمایت از زن و «اعراض» از اوست و نه تنبیه زن ناشزه و «کتک زدن» او. به‌یاری خدا دلایل این ادعا در یادداشتی جداگانه تقدیم خواهد شد.