مادهٔ «قیام»
ٱهْدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلْمُسْتَقِيمَ
ما را به راه راست و استوار راهبری فرما؛
«صراط مستقیم» به‌معنای راه بدون انحراف است که در فارسی از آن با تعبیر «راه راست» یاد می‌شود، ولی برای جدا شدن معنی از راست در مقابل چپ و لحاظ شدن مادهٔ «قیام» در «مستقیم»، تعبیر «و استوار» نیز در کنار آن قرار گرفت.
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُۥ سِنَةٌۭ وَلَا نَوْمٌۭ ۚ لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ مَن ذَا ٱلَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَىْءٍۢ مِّنْ عِلْمِهِۦٓ إِلَّا بِمَا شَآءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ ۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْعَظِيمُ
خداست که هیچ معبودی جز آن زندهٔ بسیار پاینده وجود ندارد. نه چُرتش می‌گیرد و نه خواب. آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ اوست. کیست آن که نزد او اعمال نفوذ کند، مگر به اذن او؟ آنچه را پیش روی آنها و آنچه را پشت سر آنهاست می‌داند، ولی آنها بر چیزی از دانش او احاطه ندارند، مگر آنچه او بخواهد. گسترهٔ سریر او آسمان‌ها و زمین را در بر گرفته است و نگه داشتن آنها پشت او را خم نمی‌کند و اوست بلند مرتبه و سترگ.
«قیوم» صیغهٔ مبالغه از مادهٔ «قیام» و به‌معنی «کسی که در قائم به ذات بودن، شدّت و استمرار دارد» است. پس «پایندگی و بر پا بودن» معنای خود این لفظ و «بر پا دارنده بودن برای همهٔ هستی» از لوازم چنین صفتی است.
ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍۢ وَبِمَآ أَنفَقُوا۟ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ ۚ فَٱلصَّٰلِحَٰتُ قَٰنِتَٰتٌ حَٰفِظَٰتٌۭ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ ٱللَّهُ ۚ وَٱلَّٰتِى تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهْجُرُوهُنَّ فِى ٱلْمَضَاجِعِ وَٱضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا۟ عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيًّۭا كَبِيرًۭا
مردان به‌خاطر برتری‌های خدادادی افراد نسبت به یکدیگر و به‌خاطر هزینه‌هایی که از دارایی‌هایشان می‌کنند، به پا خاستگانی کوشا برای ادارهٔ امور زنان‌اند؛ و زنانِ شایسته، فرمانبرانی فروتن و - به‌خاطر آنچه خدا نگاه داشته است - مراقبانی برای امور پنهانی‌اند. و زنانی که بیم ناسازگاریشان را دارید، پندشان دهید و در خوابگاه‌ها ترکشان کنید و از آنها رویگردان شوید؛ اما اگر از شما فرمان بردند، دیگر در پی راهی برای سلطه بر آنها نباشید که به‌راستی خدا همواره بلندمرتبه‌ای بزرگ است.
«قوّام» صیغهٔ مبالغه از مادهٔ «قیام» به‌معنی «به پا خاستن، اقدام کردن و بر عهده گرفتن» است و وقتی همراه با «علی» به‌کار رود، به‌معنی «اقدام و تلاش جدی و فراوان برای ادارهٔ چیزی» است. البته با توجه به اینکه «بسیار و جدی بپا خاسته» در فارسی به‌کار نمی‌رود، برای بیان مفهومش از تعبیر «به پا خاستهٔ کوشا» استفاده شد.
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُونُوا۟ قَوَّٰمِينَ بِٱلْقِسْطِ شُهَدَآءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمْ أَوِ ٱلْوَٰلِدَيْنِ وَٱلْأَقْرَبِينَ ۚ إِن يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًۭا فَٱللَّهُ أَوْلَىٰ بِهِمَا ۖ فَلَا تَتَّبِعُوا۟ ٱلْهَوَىٰٓ أَن تَعْدِلُوا۟ ۚ وَإِن تَلْوُۥٓا۟ أَوْ تُعْرِضُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًۭا
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، بپا خاستگانی کوشا برای برپایی نظام عادلانه و گواهانی برای خدا باشید، حتی اگر به زیان خودتان یا پدر و مادر و نزدیکان باشد. چه بی‌نیاز باشند چه فقیر، خدا که برای بر عهده گرفتن امورشان سزاوارتر است. پس هوس را پیروی نکنید که نمی‌گذارد عدالت بورزید. و اگر بپیچانید یا بی‌اعتنایی کنید، به‌راستی خدا همواره به آنچه انجام می‌دهید آگاه است.
«قوّام» صیغهٔ مبالغه از مادهٔ «قیام» به‌معنی «بپا خاستن، اقدام کردن و بر عهده گرفتن» است و وقتی همراه با «ب» به‌کار رود، به‌معنی «اقدام و تلاش جدی و فراوان برای برپایی چیزی» است.