مادهٔ «نظر»
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَقُولُوا۟ رَٰعِنَا وَقُولُوا۟ ٱنظُرْنَا وَٱسْمَعُوا۟ ۗ وَلِلْكَٰفِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
ای کسانی که ایمان آوردهاید نگویید: «عهدهدار امور ما باش»، بلکه بگویید: «ناظر ما باش» و گوش کنید. و حقپوشان عذابی دردناک خواهند داشت.
«انظرنا» از مادهٔ «نظر» بهمعنی «نگریستن و دیدن با دقت» است و با توجه به توضیح بیشتر این آیه در آیهٔ ۴۶ سورهٔ نساء و آمدن «انظرنا» در برابر «اسمع غیر مسمع» میفهمیم منظور از آن، تن دادن به نظارت دقیق رسول خداست.
هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن يَأْتِيَهُمُ ٱللَّهُ فِى ظُلَلٍۢ مِّنَ ٱلْغَمَامِ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ وَقُضِىَ ٱلْأَمْرُ ۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ
آیا جز این انتظار دارند که خدا و فرشتگان در سایهبانهایی از ابر بهسوی آنها بیایند و کار یکسره شود؟ و همهٔ امور به خدا باز میگردد.
مادهٔ «نظر» اگر بدون «الی» متعدی شود بهمعنی «انتظار داشتن» است.
هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن تَأْتِيَهُمُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ أَوْ يَأْتِىَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِىَ بَعْضُ ءَايَٰتِ رَبِّكَ ۗ يَوْمَ يَأْتِى بَعْضُ ءَايَٰتِ رَبِّكَ لَا يَنفَعُ نَفْسًا إِيمَٰنُهَا لَمْ تَكُنْ ءَامَنَتْ مِن قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِىٓ إِيمَٰنِهَا خَيْرًۭا ۗ قُلِ ٱنتَظِرُوٓا۟ إِنَّا مُنتَظِرُونَ
آیا منتظرند تا مگر فرشتگان نزدشان آیند، یا خداوندگارت بیاید، یا برخی از نشانههای خداوندگارت بیاید؟ روزی که برخی از نشانههای خداوندگارت بیاید، هیچ کسی را که پیش از آن ایمان نیاورده یا در ایمانش خیری بهدست نیاورده باشد، ایمانش سود نخواهد بخشید. بگو: «منتظر باشید که ما هم بهراستی منتظریم».
مادهٔ «نظر» اگر بدون «الی» متعدی شود بهمعنی «انتظار داشتن» است.
هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُۥ ۚ يَوْمَ يَأْتِى تَأْوِيلُهُۥ يَقُولُ ٱلَّذِينَ نَسُوهُ مِن قَبْلُ قَدْ جَآءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِٱلْحَقِّ فَهَل لَّنَا مِن شُفَعَآءَ فَيَشْفَعُوا۟ لَنَآ أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ ٱلَّذِى كُنَّا نَعْمَلُ ۚ قَدْ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ
آیا جز آنچه را به آن باز میگردد، انتظار میکشند؟ روزی که آنچه به آن باز میگردد فرا رسد، کسانی که پیش از آن فراموشش کرده بودند، میگویند: «قطعاً فرستادگان خداوندگارمان حقیقت را آوردهاند؛ پس آیا اعمال نفوذ کنندگانی داریم که به سود ما اعمال نفوذ کنند، یا اینکه بازگردانده شویم تا غیر از آنچه میکردیم انجام دهیم؟» قطعاً از نظر شخصیت دچار زیان شدند و آنچه میبافتند از دستشان رفت و گم شد.
مادهٔ «نظر» اگر با حرف اضافهٔ «الی» بیاید بهمعنی «نگاه کردن» و اگر با «في» باشد بهمعنی «بررسی کردن» و اگر مفعولش بدون حرف اضافه ذکر شده باشد بهمعنی «انتظار کشیدن» است.