ترجمهٔ آیهٔ ۱۰۴ سورهٔ بقره
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَقُولُوا۟ رَٰعِنَا وَقُولُوا۟ ٱنظُرْنَا وَٱسْمَعُوا۟ ۗ وَلِلْكَٰفِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ ﴿١٠٤﴾
ای کسانی که ایمان آورده‌اید نگویید: «عهده‌دار امور ما باش»، بلکه بگویید: «ناظر ما باش» و گوش کنید. و حق‌پوشان عذابی دردناک خواهند داشت.
توضیح ترجمه
- «راعنا» از مادهٔ «رعي» بیانگر مفهوم «حفظ و مراقبت همراه با بر عهده گرفتن امور» است و بر همین اساس برای اشاره به «چوپان» و «حاکم» از واژهٔ «راعي» استفاده می‌شود. پس منظور آیه این است که توقع نداشته باشید پیامبر خدا عهده‌دار امور شما باشد.
- «انظرنا» از مادهٔ «نظر» به‌معنی «نگریستن و دیدن با دقت» است و با توجه به توضیح بیشتر این آیه در آیهٔ ۴۶ سورهٔ نساء و آمدن «انظرنا» در برابر «اسمع غیر مسمع» می‌فهمیم منظور از آن، تن دادن به نظارت دقیق رسول خداست.
- اغلب مفسران و مترجمان «راعنا» را به‌معنی «مراعات ما را بکن» دانسته و همهٔ توجه خود را در بیان پیام این آیه بر روایاتی متمرکز ساخته‌اند که به کاربرد اهانت‌آمیز این واژه در زبان یهودیان اشاره دارد. آنها بر همین اساس، «انظرنا» را تعبیری محترمانه از همان معنای «رعایت حال کردن» در نظر گرفته و گفته‌اند پیام آیه تأکید بر محترمانه صحبت کردن با پیامبر خداست. این در حالی است که این آیه نکتهٔ مهم‌تری را دربارهٔ نقش پیامبر در هدایت و نظارت بر مردم بیان می‌کند و آحاد جامعه را مسئول بر عهده گرفتن امور خویش و موظف به اطاعت از پیامبر و تن دادن به نظارت او می‌داند. لذا حتی اگر آن روایات (که فاقد سند و منبع معتبر است) را بپذیریم، نباید مخالفت قرآن با منطق «راعنا» و «اسمع غیر مسمع» را به مخالفت با کاربرد تمسخرآمیز یک واژه تقلیل دهیم.