یادداشت‌ها#۲۶۴۳

ترجمهٔ پیشنهادی آیات ۹۲ تا ۹۶ سورهٔ نساء

وما كان لِمؤمنٍ أن يقتلَ مؤمِنًا إلّا خَطَأً ومن قتَل مؤمنًا خطَأً فتحريرُ رقبَةٍ مؤمِنةٍ وديةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلى أَهلهِ إلَّا أَن يَصَّدَّقوا فإن كانَ من قَومٍ عدُوٍّ لَكُم وهُو مُؤمنٌ فَتَحرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤمِنَةٍ وَإِن كَانَ مِن قَومٍ بينكُم وبينهم ميثاقٌ فَديةٌ مُسَلَّمةٌ إِلى أَهلهِ وَتَحريرُ رَقَبةٍ مُؤمنةٍ فَمن لَم يجد فَصِيامُ شَهرَينِ مُتَتابِعَينِ تَوبَةً منَ اللّهِ وكانَ اللّهُ عَلِيمًا حَكيمًا ﴿۹۲﴾
و هیچ مؤمنی حق ندارد مؤمنی را بکشد، مگر به اشتباه؛ و هر کس مؤمنی را اشتباهاً به قتل برساند، پس، آزادسازی برده‌ای مؤمن و خون‌بهایی واسپاری شده به خانواده‌اش، مگر آنکه صادقانه ببخشند. اما اگر با آنکه مؤمن است از گروهی باشد که دشمن شمایند، پس آزادسازی برده‌ای مؤمن. ولی اگر از گروهی بود که میان شما و میان آنها پیمانی است،‌ پس خون‌بهایی واسپاری شده به خانواده‌اش و آزادسازی برده‌ای مؤمن. و کسی که پیدا نکرد، پس روزه‌ٔ دو ماه پیاپی به‌عنوان توبه‌ای از جانب خدا. و خدا همواره دانا و فرزانه است.

«رقبة» صفت مشبهه از مادهٔ «رقب» است که در اصل، مفهوم «مراقبت و نظارت» را بیان می‌کند و از آنجا که سر و گردن، مظهر و مرکز مدیریت مراقبت‌هاست، برای کنایه از شخصیت و زندگی و اختیار افراد از این واژه استفاده می‌شود. همان‌گونه که در فارسی نیز تعابیری چون «گردن نهادن» و «گردن زدن» کاربرد دارد. به هر حال این واژه اصطلاحی است برای بیان کنایی «برده» و گاهی برای ملک و زمین نیز استفاده می‌شود.
«مسلّمة» اسم مفعول از «تسلیم» است که وقتی دربارهٔ دارایی به‌کار می‌رود، به آن «واسپاری» می‌گویند.
«یصّدّقوا» در اصل «یتصدّقوا» بوده و «صدقه» به‌معنی «بخشش صادقانه» است.
اگرچه منظور از تعابیری چون «فتحریر رقبة» این است که «باید» این کارها را «انجام دهند»، ولی از آنجا که در متن آیه این احکام به‌صورت کنایی و بدون این توضیحات مطرح شده است، در ترجمه نیز باید به همان مقدار اکتفا کرد.

وَمَن يَقتُل مُؤمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِدًا فِيها وَغَضِبَ اللّهُ عَلَيهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذابًا عَظِيمًا ﴿۹۳﴾
و هر کس عمداً مؤمنی را بکشد، مجازاتش دوزخ است در حالی که در آن جاودانه خواهد بود و خدا بر او خشم گیرد و از رحمتش دور سازد و عذابی سترگ برایش فراهم آورد.

توضیح معنای «لعن» در ترجمهٔ آیهٔ ۸۸ سورهٔ بقره گذشت.
توضیح معنای «اعداد» در ترجمهٔ آیهٔ ۲۴ سورهٔ بقره بیان شد.

يا أَيُّها الَّذِينَ آمَنوا إِذا ضَرَبتُم في سبيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلا تَقولوا لِمَن أَلْقى إِلَيكُمُ السَّلامَ لَستَ مؤمِنًا تَبتَغونَ عَرَضَ الحَياةِ الدُّنْيا فَعِندَ اللَّهِ مَغانِمُ كَثِيرَةٌ كَذلِكَ كُنتُم مِن قَبلُ فَمَنَّ اللّهُ عَلَيكُمْ فَتَبَيَّنوا إِنَّ اللّهَ كانَ بِما تَعمَلونَ خَبيرًا ﴿۹۴﴾
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هر گاه در راه خدا حرکت کردید، ابهام‌ را برطرف سازید و به کسی که طرح آشتی به‌سوی شما افکند نگویید: «مؤمن نیستی». شما کالای زندگی دنیا را می‌خواهید، ولی نزد خدا غنیمت‌هایی فراوان است. شما هم قبلاً همان‌گونه بودید و خدا بر شما منت نهاد. پس ابهام را برطرف کنید که به‌راستی خدا همواره به آنچه انجام می‌دهید آگاه است.

توضیح مربوط به معنای «ضرب» پس از ترجمهٔ آیهٔ ۳۴ همین سوره بیان شد.
«تبیین» به‌معنی «آشکار کردن و رفع ابهام» و «تبیّن» به‌معنی «آشکار شدن و برطرف شدن ابهام» است.
«عَرَض» یعنی «کالا و چیزی که در معرض دید قرار گرفته است تا جاذبه داشته باشد».

لا يَستَوي القَاعدونَ منَ الْمُؤمِنينَ غَيرُ أُولي الضَّرَرِ وَالمُجاهِدونَ في سَبيلِ اللّهِ بِأَموالِهِم وَأَنفُسِهِم فَضَّلَ اللّهُ المُجاهدينَ بِأَموالِهِم وَأنفسِهِم عَلى القاعدينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللّهُ الحُسْنَى وَفَضَّلَ اللّهُ المُجاهِدينَ عَلى القاعِدين أجرًا عَظيمًا ﴿۹۵﴾
مؤمنانی که بدون اینکه آسیب‌دیده باشند نشسته‌اند، با آنان که با دارایی‌ها و جان‌هایشان در راه خدا جهاد می‌کنند یکسان نیستند. خدا جهادگران با جان‌هایشان و دارایی‌هایشان را در رتبه‌ای برتر از نشستگان قرار داده است. و خدا همگان را وعده‌ٔ نیکو داده است. و خدا مجاهدان را بر نشستگان به پاداشی سترگ برتری بخشیده است.

توضیح معنای «درجة» در ترجمهٔ آیهٔ ۲۲۸ سورهٔ بقره گذشت.

دَرَجاتٍ مِنهُ وَمَغفِرَةً وَرَحمَةً وَكانَ اللّهُ غَفورًا رَحيمًا ﴿۹۶﴾
به رتبه‌هایی از سوی خودش و آمرزشی و رحمتی؛ و خدا همواره آمرزنده‌ و مهربان است.

«درجات» عطف بیان از «اجر» در آیهٔ قبل است و «رحمة» و «مغفرة» به آن عطف شده است؛ لذا در ترجمه باید همان جایگاه «اجر» را داشته باشد.

این ترجمه با نقد و نظر شما اصلاح و ویرایش خواهد شد.

#ترجمه_گروهی_قرآن

@hamidhossaini
مشاهده در Telegramقرآن۴:۹۲–۹۶

امتحان کنید

راهنما

  • نوشتن اعراب لازم نیست: «الرحمن» واژهٔ «ٱلرَّحْمَٰنِ» را پیدا می‌کند.
  • ی و ک عربی و فارسی و نیم‌فاصله یکسان در نظر گرفته می‌شوند.
  • برای عبارت دقیق، آن را در گیومه بگذارید.
  • برای رفتن به یک آیه بنویسید ۲:۲۵۵ یا «بقره ۲۵۵».