آیا قرآن به مردان گفته زن ناسازگار را بزنند؟

آیهٔ ۳۴ سورهٔ نساء یکی از چالشی‌ترین آیات قرآن است. منتقدان با اشاره به اعلام ریاست و برتری مرد نسبت به زنان در ابتدای این آیه و فرمان کتک‌ زدن زنان ناشزه در ادامهٔ آن، قرآن را کتابی غیراخلاقی و بی‌اعتبار معرفی می‌کنند. توضیح غالب مفسران و عالمان مسلمان نیز مؤید همین برداشت است.

این در حالی است که این آیه هماهنگ با سایر آیات سوره به مسئولیت مرد در حمایت از زن اشاره و دلیل آن را ویژگی‌ متفاوت و برتری نسبی هر دو ذکر می‌کند. ادامهٔ آیه نیز دربارهٔ همین مسئولیت سخن می‌گوید و همچون آیهٔ ۱۲۸ که به نشوز مرد می‌پردازد، توصیه‌هایی را برای شیوهٔ قطع حمایت از زن ناشزه ارائه می‌دهد.

این آیه مراحل برخورد با نشوز زن را به ترتیب موعظه، ترک بستر و در نهایت «ضرب» قرار داده است؛ واژه‌ای که معانی متعددی دارد، اما با توجه به پیام و هدف آیه نمی‌تواند در اینجا به‌معنی «کتک زدن» باشد. زیرا نگرانی اصلی در این دو آیه و آیهٔ ۳۵ جدایی است و زدن زن قطعاً مشکل را بیشتر می‌کند.

اما اگر طبق نظر معتبرترین کتاب لغت، «ضرب» را به‌معنی انجام کاری که در سیاق مطرح است بگیریم، به مقصودی هماهنگ با هدف آیه پی می‌بریم و متوجه می‌شویم قرآن می‌خواهد در شرایط نگرانی از نشوز زن نیز «اعراض» مرد از او را به تأخیر اندازد و تا جایی که ممکن است، پیوند خانواده را حفظ کند.