مادهٔ «ألو»
لِّلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِن نِّسَآئِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍۢ ۖ فَإِن فَآءُو فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
کسانی که از زنان خود کنارهگیری میکنند چهار ماه فرصت درنگ و انتظار دارند؛ پس اگر کوتاه بیایند که بهراستی خدا آمرزنده و مهربان است.
«ایلاء» اگر از مادهٔ «ألو» باشد بهمعنی «کوتاهی، سستی و کنارهگیری» است و اگر از «ألي» باشد بهمعنی «کامل کردن و با قدرت انجام دادن» است که بر همین اساس برای «تصمیم جدی» و «قسم خوردن» نیز از همین ماده استفاده میشود. همچنین این واژه به اصطلاحی فقهی است که بر اساس سنتی مربوط به پیش از اسلام به «قسم خوردن مرد برای ترک همخوابگی با زن» اطلاق میشود. اگرچه این آیه دربارهٔ همین سنت و اصطلاح سخن میگوید ولی بهنظر میرسد با توجه به آمدن حرف «من» بهتر است ریشهٔ آن را «ألو» بدانیم و برخلاف نظر اغلب مترجمان، آن را «کنارهگیری» معنی کنیم.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوا۟ بِطَانَةًۭ مِّن دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًۭا وَدُّوا۟ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ ٱلْبَغْضَآءُ مِنْ أَفْوَٰهِهِمْ وَمَا تُخْفِى صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ ۚ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلْءَايَٰتِ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ
ای کسانی که ایمان آوردهاید از غیر خودتان صاحب سرّی بر نگیرید؛ آنها از هیچ ضربهای به شما فروگذار نمیکنند و دوست دارند شما گرفتار دشواری و آشفتگی شوید. کینه و دشمنی از باز شدنهای دهانشان معلوم شده و آنچه سینههاشان نهان میدارد بزرگتر است. بهراستی اگر درک کنید، ما نشانهها را بهروشنی برایتان بیان کردهایم.
«یألون» از مادهٔ «ألو» بهمعنی «سستی و کوتاهی کردن» است.