یادداشت‌ها#۲۵۰۱

ترجمهٔ پیشنهادی آیات ۱۶۶ تا ۱۷۱ سورهٔ آل‌عمران

وَمَا أَصَابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ ﴿۱۶۶﴾
و آنچه در روز رویارویی دو جمعیت به شما رسید، به اذن خدا و برای این بود که مؤمنان را بشناسد.

در ترجمهٔ آیهٔ ۱۴۰ همین سوره توضیح داده شد که «لیعلم» باید «بداند» یا «بشناسد» ترجمه شود و ترجمه‌های رایج دقیق نیست.

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ ﴿۱۶۷﴾
و تا کسانی را که نفاق ورزیدند بشناسد. و به آنها گفته شد: «بیایید در راه خدا بجنگید یا دفاع کنید.» گفتند: «اگر بدانیم جنگی خواهد بود حتماً در پی شما خواهیم آمد.» آنها در آن روز به حق‌پوشی نزدیک‌تر بودند تا به ایمان؛ دهانشان را به سخنانی باز می‌کنند که در دل‌هایشان نیست و خدا به آنچه کتمان می‌کنند داناتر است.

«نفاق» به‌معنی «تفاوت ظاهر و باطن» یا «دو رویی» است، ولی از آنجا که این واژه به‌عنوان اصطلاح و لقبی خاص برای گروهی از افراد به‌کار رفته و در فارسی نیز کاربرد دارد، بهتر است از همان تعبیر استفاده شود.
در تفسیر و ترجمهٰ عبارت «لو نعلم قتالاً» احتمالات متعددی مطرح شده است. برخی از آن «اگر جنگیدن بدانیم» و برخی «اگر این کار شما را جنگیدن (و نه خودکشی) بدانیم» برداشت کرده‌اند؛ اما با توجه به تعبیر به‌کار رفته و برخی روایات و نیز تناسب بیشتر با ادامهٔ آیه که از ناهماهنگی زبان و دل سخن می‌گوید، به‌نظر می‌رسد «اگر بدانیم جنگی خواهد بود» برداشت بهتری است.
توضیح معنای «افواه» و مادهٔ «فوه» در ترجمهٔ آیهٔ ۱۱۸ همین سوره گذشت.

الَّذِينَ قَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ وَقَعَدُوا لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُوا قُلْ فَادْرَءُوا عَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۱۶۸﴾
آنان که در حالی که وا نشستند دربارهٔ برادرانشان گفتند: «اگر از ما فرمان برده بودند، کشته نمی‌شدند.» بگو: «اگر راست می‌گویید مرگ را از خودتان کنار بزنید.»

«قعود» علاوه بر «نشستن» برای مفهوم «شرکت نکردن در جنگ» نیز به‌کار می‌رود؛ لذا از تعبیر «وا نشستن» در ترجمه استفاده شد تا تفاوتش با معنای ابتدایی نشستن مشخص باشد.
«درء» به‌معنی «دفع کردن با شدت» است که در تعابیر رایج به آن «کنار زدن» می‌گویند.

وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ﴿۱۶۹﴾
و مبادا کسانی را که در راه خدا کشته شده‌اند مرده بشماری؛ بلکه آنها زنده‌اند و نزد خداوندگارشان روزی داده می‌شوند.

از آنجا که نون تأکید در «لاتحسبنّ» باید با واژه‌ای چون «مبادا» معادل‌سازی شود، «لاتحسبنّ» به «بشماری» تبدیل شد.

فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿۱۷۰﴾
به آنچه خدا از فرون‌بخشی خود به آنها داده است شادمانند و از اینکه می‌فهمند کسانی که از پشت سرشان به آنها ملحق نشده‌اند، نه هیچ بیمی بر ایشان می‌رود و نه اندوهگین می‌شوند، شادی می‌کنند.

اگرچه «استبشار» می‌تواند به‌معنی «طلب شادی» نیز باشد، ولی از کاربردهای متعددش در قرآن و به‌ویژه در آیهٔ بعد می‌فهمیم تعبیر «استبشار بـ» در کتاب خدا همه‌جا به‌معنی «شادی کردن به‌خاطر آگاهی از موضوعی خوشایند» به‌کار رفته است.

يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ ﴿۱۷۱﴾
به‌خاطر نعمتی از جانب خدا و افزون‌ بخشیدنی و اینکه خدا مزد مؤمنان را از بین نمی‌برد، شادی می‌کنند.

معنای «فضل» در ترجمهٔ آیهٔ ۶۴ سورهٔ بقره گذشت.

این ترجمه با نقد و نظر شما اصلاح و ویرایش خواهد شد.

#ترجمه_گروهی_قرآن

@hamidhossaini
مشاهده در Telegramقرآن۳:۱۶۶–۱۷۱

امتحان کنید

راهنما

  • نوشتن اعراب لازم نیست: «الرحمن» واژهٔ «ٱلرَّحْمَٰنِ» را پیدا می‌کند.
  • ی و ک عربی و فارسی و نیم‌فاصله یکسان در نظر گرفته می‌شوند.
  • برای عبارت دقیق، آن را در گیومه بگذارید.
  • برای رفتن به یک آیه بنویسید ۲:۲۵۵ یا «بقره ۲۵۵».