چگونه مطمئن شویم خدا همچنان هست یا چند خدا وجود ندارد؟

بر اساس آنچه گذشت، دانستیم که در نگاه دقیق‌تر به خداشناسی، پدیده‌های جهان به‌جای آنکه دلیل وجود خدا باشند، نشانهٔ اویند؛ زیرا وقتی به خودکفایی و بی‌نیازی کل هستی توجه کنیم، بدون هیچ واسطه‌ای به کمال بی‌انتهایی پی می‌بریم که از هر پدیده‌ای قطعی‌تر است.

از این زاویه به هر چیزی می‌نگریم، به‌خاطر بهره‌مند بودنش از هستی، آن را جلوه‌ای از همان حقیقت بی‌انتها می‌یابیم، ولی به‌خاطر محدود و نیازمند بودن همهٔ موجوداتی که می‌شناسیم، در یافتن شباهت یا تعریفی که روزنه‌ای را برای شناخت تکیه‌گاه وجود بگشاید ناکام می‌مانیم.

وقتی چنین حقیقت غیر قابل شناخت و در عین حال، غیر قابل انکاری را خدا بنامیم، اگرچه خالقی نامشخص د‌اریم، ولی همیشه، همه‌جا و پیش از هر چیزی حضورش را حس می‌کنیم و حتی احتمال نبودن یا شباهتش به معمار و صنعتگری که از آفریده‌اش جدا شده باشد را نامعقول می‌دانیم.

چنین خدایی از همهٔ کمالات و خوبی‌های هستی برخوردار است، زیرا تمام آن ویژگی‌ها با تکیه بر او تحقق می‌یابد؛ ولی جنس خوبی و کمالش با آنچه می‌شناسیم تفاوت دارد. او یگانه است، چون نامحدود بودنش جایی برای غیر او باقی نمی‌گذارد؛ ولی یکی بودنش از جنس عدد و رقم نیست.

معرفی مجموعهٔ «اسلام، چرا و چگونه؟» https://youtu.be/OlQdf_WBBTk