موضوع و هدف قرآن چیست؟

نخستین گام برای آشنایی با قرآن و بررسی ادعای معجزه بودن این کتاب، شناخت موضوع و هدف آن است. برای این منظور علاوه بر توجه به ساختار و اولویت‌های محتوا، باید تعریفی را که قرآن از خودش ارائه می‌دهد و ویژگی‌هایی را که در بیش از یکصد آیه برای مأموریت و آثار و برکاتش بر می‌شمرد، مبنای قضاوت قرار دهیم.

پرتکرارترین تعبیری که در این آیات برای توصیف قرآن به‌کار رفته، «هدایت» و «رحمت» است. قرآن بارها در هنگام معرفی خود، این دو مفهوم را در کنار هم آورده و بر محوریت آنها در هدف و مأموریتش تأکید کرده است. در سایر توصیفات نیز معمولاً یکی از این دو واژه یا کلماتی مرتبط با هر یک از آنها استفاده شده است.

بیش از ۲۵۰ بار به‌کارگیری هم‌خانواده‌های هدایت و بیش از ۴۰۰ کاربرد مشتقات رحمت، در کنار توصیف خدا با «الرحمن الرحیم» در آغاز سوره‌ها و بیان رحمت به‌عنوان تنها وصفی که خدا آن را بر خود واجب ساخته، از جمله دلایلی است که نشان می‌دهد قرآن خود را مهرنامه‌ای از طرف خدا برای رساندن بندگان به مقصدی متعالی می‌داند.

همان‌گونه که در بخش پانزدهم این مجموعه بیان شد، مهم‌ترین دلیل برای جدی گرفتن ادعای پیامبران، این احتمال بود که شاید خدا به پرسش انسان دربارهٔ معنا و هدف زندگی پاسخ داده باشد. اکنون می‌بینیم قرآن می‌گوید نه‌تنها در بر دارندهٔ این پاسخ است، بلکه به‌گونه‌ای معجزه‌آسا و بدون رقیب، مخاطبانش را به آن مقصد می‌رساند.