مادهٔ «توب»

توضیح در ترجمهٔ سوره بقره ۳۷

فَتَلَقَّىٰٓ ءَادَمُ مِن رَّبِّهِۦ كَلِمَٰتٍۢ فَتَابَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ

پس آدم از خداوندگارش کلمه‌هایی را فرا گرفت؛ پس بر او روی آورد؛ به‌راستی اوست که بسیار بازگشت‌کنندهٔ بر گناهکاران و مهربان است.

اگرچه مترجمان قرآن «تواب» بودن خدا را «توبه‌پذیر» بودن او ترجمه کرده‌اند، ولی با توجه به آیهٔ «تاب علیهم لیتوبوا» (توبه، ۱۱۸) که توبهٔ بندگان را نتیجه و اثر توبهٔ خدا می‌داند، به‌نظر می‌رسد ترجمهٔ رایج دقیق نیست و نمی‌توان توبهٔ خدا در این آیه را «توبه‌پذیر» بودن او ترجمه کرد. مادهٔ «توب» به‌معنی «بازگشت از گناه» است و وقتی با حرف «علی» به‌کار رود، معنی «بازگشت بزرگوارانه به‌سوی گناهکاران» را بیان می‌کند. در واقع، قرآن از رابطه‌ای محبت‌آمیز میان خدا و بندگان سخن می‌گوید که با گناه دچار آسیب می‌شود و لازم است دو طرف این رابطه به‌سوی یکدیگر باز گردند تا بار دیگر این رشته برقرار شود؛ اینجاست که عبارت کلیدی «تاب علیهم لیتوبوا» نشان می‌دهد همواره گام اول این آشتی را خدا بر می‌دارد و رحمتش را شامل بنده می‌کند تا زمینهٔ بازگشت او را فراهم آورد. ازآنجاکه در زبان فارسی معادل دقیقی برای این واژه وجود ندارد، مناسب‌ترین ترجمه برای «تاب علی» تعبیر «بر کسی رو آورد» و بهترین ترجمه برای «توّاب» بودن خدا «بسیار بازگشت‌کنندهٔ بر گناهکاران» است.