یادداشت‌ها#۲۰۸۳

ترجمهٔ پیشنهادی پنج آیهٔ اول سورهٔ بقره

بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
به‌نام خدای مهربار مهربان

توضیحات مربوط به ترجمهٔ بسم الله در سورهٔ حمد گذشت.

الم (۱)
الف لام میم

حروف مقطّعه رازی است که در ابتدای برخی سوره‌ها آمده و قابل ترجمه نیست.

ذلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ (۲)
آن کتاب که تردیدی در آن نیست، راهبریِ خاصی برای پرواپیشگان است.

«ذلک» به‌معنای «آن» و برای اشاره به دور یا موضوعی باعظمت است، ولی اغلب مترجمان آن را «این» ترجمه کرده‌اند.
در ترجمهٔ آیهٔ ششم سورهٔ حمد توضیح داده شد که هدایت در قرآن، اغلب به‌معنی «راهبری» است. در اینجا واژهٔ «خاصی» در کنار این معنا قرار گرفت تا ضمن بازتاب نکره بودن «هدی»، اختصاص آن به متقین را نیز نشان دهد.
«تقوی» از مادهٔ «وقي» به‌معنی «خود را از چیزی نگه داشتن» است که نزدیک‌ترین معادل فارسی آن «پروا» است؛ لذا «متقین» را «پرواپیشگان» ترجمه کردیم.

الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (۳)
همان‌ها که به ماورا ایمان می‌آورند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه روزی‌شان کرده‌ایم، انفاق می‌کنند.

رایج‌ترین تعبیر این دوران دربارهٔ جهان غیب، «ماورا» است که به امور پنهان از حواس و حقایق برتر از ماده اشاره دارد.
معنای انفاق «هزینه کردن» است، اما به قرینهٔ سیاق، منظور از آن در اینجا خرج کردن در راه خداست که معمولاً در فارسی با همان تعبیر انفاق از آن یاد می‌شود؛ لذا در اینجا و سایر آیاتی که در کنار این واژه «في سبیل الله» نیامده است، آن را همان «انفاق» ترجمه می‌کنیم.

والَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ (۴)
و آنان که به آنچه به‌سوی تو فرو فرستاده شده و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده ایمان می‌آورند و ایشان‌اند که به سرای واپسین باور دارند.

از آنجا که انزال وحی به‌معنی پایین فرستادن آن از جایگاهی رفیع به سطحی قابل دریافت و فهم برای انسان‌هاست، در ترجمه از تعبیر «فرو فرستادن» استفاده شد.
استفاده از تعبیر «ایشان‌اند که» برای نشان دادن تأثیر ضمیر فصل «هُم» در ایجاد انحصار است.
«ایقان» به‌معنی پذیرش بدون تردید یک موضوع است که در فارسی به آن «باور» می‌گویند.
«آخرت» به‌معنی «آخرین یا واپسین» است که در قرآن به‌عنوان صفت «الدار» به‌کار رفته است؛ لذا به «سرای واپسین» ترجمه شد.

أولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (۵)
آنها در مسیر راهبری خاصی از جانب خداوندگارشان قرار دارند و هم ایشان‌اند رستگاران.

«علی» وقتی در کنار واژه‌های مربوط به راه و مسیر قرار می‌گیرد، در تعابیر فارسی به «در» ترجمه می‌شود.
آمدن «مسیر» به‌خاطر اشاره به راه کمال و رحمتی است که هدایت خداوند در برابر انسان می‌گشاید.
دربارهٔ ترجمهٔ «ربّ» قبلاً در آیهٔ دوم سورهٔ حمد توضیح داده شد.
«هُم» در این آیه ضمیر فصل است و بر نوعی تأکید و انحصار دلالت دارد، لذا از تعبیر «هم ایشان‌اند» استفاده شد تا حدودی از این مفهوم منتقل شود.

این ترجمه با نقد و نظر شما اصلاح و ویرایش خواهد شد.

#ترجمه_گروهی_قرآن

@hamidhossaini
مشاهده در Telegramقرآن۲:۲–۵

امتحان کنید

راهنما

  • نوشتن اعراب لازم نیست: «الرحمن» واژهٔ «ٱلرَّحْمَٰنِ» را پیدا می‌کند.
  • ی و ک عربی و فارسی و نیم‌فاصله یکسان در نظر گرفته می‌شوند.
  • برای عبارت دقیق، آن را در گیومه بگذارید.
  • برای رفتن به یک آیه بنویسید ۲:۲۵۵ یا «بقره ۲۵۵».