مفهوم دین در قرآن
کاربردهای گوناگون واژهٔ دین و مشتقاتش که نود و پنج بار در قرآن به‌کار رفته، لغت‌شناسان و مفسران را بر آن داشته است که معانی متعدّدی را برای آن بیان کنند. آیین، روش زندگی، اسلام، جزا، تدبیر، حکم، طاعت و سیره از جملهٔ این معانی است.
برخی محققان بیش از ۲۰ مفهوم مختلف برای کاربردهای دین در قرآن شناسایی کرده‌اند. و گروهی دیگر به تجمیع و ادغام این مفاهیم پرداخته و آنها را به دو معنا رسانده‌اند: یکی «آیین» و دیگری «جزا».
مهم‌ترین کاربرد واژهٔ دین در جایی که به «جزا» تفسیر شده مربوط به آیاتی است که از روز قیامت با تعبیر یوم الدین یاد می‌کند. چنان‌که در اکثر تفاسیر و ترجمه‌های قرآن، مالک یوم الدین را مالک روز جزا معنی کرده‌اند.
اما به‌نظر می‌رسد این واژه معنایی جامع و واحد دارد که همهٔ کاربردهای آن در قرآن را در بر می‌گیرد. مرحوم مصطفوی در کتاب التحقیق فی کلمات القرآن می‌گوید این مادّه همه‌جا به‌معنی «انقیاد در برابر برنامه‌ای مشخص» است و معانی دیگر را باید مصادیقی برای این مفهوم اصلی در نظر گرفت و قیامت از آن جهت که تجلی‌گاه انقیاد هستی در برابر برنامه و ارادهٔ الهی است، یوم الدین خوانده می‌شود.
در فرهنگ و زبان فارسی هیچ واژه‌ای دقیقاً بیانگر این مفهوم نیست، ولی شاید بتوان تعبیر «حساب و کتاب» را نزدیک‌ترین معادل برای مدلول اصلی این واژهٔ عربی دانست و معنای مشترک میان تمامی کاربردهای آن را «در نظر داشتن نوعی حساب و کتاب و پایبندی به آن» اعلام نمود.
بر این مبنا وقتی از این ماده برای اشاره به آیین و روش زندگی استفاده می‌شود، منظور، زندگی در چارچوب حساب و کتابی مشخص است. همان‌گونه که وقتی در مفهوم جزا به‌کار می‌رود، تأکید اصلی بر حساب و کتاب داشتن هستی و حساب پس دادن بر اساس آن است.
در روایات اهل بیت (علیهم‌السلام) نیز یوم الدین به روز حساب تفسیر شده است. پس گویا منظور قرآن این است که در قیامت برای همه مشخص می‌شود که هستی دارای حساب و کتاب است و همگان باید حساب پس بدهند و مجازات‌های اخروی نمود حساب‌شده بودن هستی است.
توجه به نکات فوق نشان می‌دهد خداوند حکیم در تأکیدهای فراوان قرآن بر پایبندی به دین حق، چیزی جز زندگی با حساب و کتاب بر مبنای برنامه‌ای منطقی و درست را از بندگانش نمی‌خواهد و سر سپردن به آن را راهی برای کمال و رستگاری انسان قرار داده است.
#دین_حنیف ۱
@hamidhossaini
کاربردهای گوناگون واژهٔ دین و مشتقاتش که نود و پنج بار در قرآن به‌کار رفته، لغت‌شناسان و مفسران را بر آن داشته است که معانی متعدّدی را برای آن بیان کنند. آیین، روش زندگی، اسلام، جزا، تدبیر، حکم، طاعت و سیره از جملهٔ این معانی است.
برخی محققان بیش از ۲۰ مفهوم مختلف برای کاربردهای دین در قرآن شناسایی کرده‌اند. و گروهی دیگر به تجمیع و ادغام این مفاهیم پرداخته و آنها را به دو معنا رسانده‌اند: یکی «آیین» و دیگری «جزا».
مهم‌ترین کاربرد واژهٔ دین در جایی که به «جزا» تفسیر شده مربوط به آیاتی است که از روز قیامت با تعبیر یوم الدین یاد می‌کند. چنان‌که در اکثر تفاسیر و ترجمه‌های قرآن، مالک یوم الدین را مالک روز جزا معنی کرده‌اند.
اما به‌نظر می‌رسد این واژه معنایی جامع و واحد دارد که همهٔ کاربردهای آن در قرآن را در بر می‌گیرد. مرحوم مصطفوی در کتاب التحقیق فی کلمات القرآن می‌گوید این مادّه همه‌جا به‌معنی «انقیاد در برابر برنامه‌ای مشخص» است و معانی دیگر را باید مصادیقی برای این مفهوم اصلی در نظر گرفت و قیامت از آن جهت که تجلی‌گاه انقیاد هستی در برابر برنامه و ارادهٔ الهی است، یوم الدین خوانده می‌شود.
در فرهنگ و زبان فارسی هیچ واژه‌ای دقیقاً بیانگر این مفهوم نیست، ولی شاید بتوان تعبیر «حساب و کتاب» را نزدیک‌ترین معادل برای مدلول اصلی این واژهٔ عربی دانست و معنای مشترک میان تمامی کاربردهای آن را «در نظر داشتن نوعی حساب و کتاب و پایبندی به آن» اعلام نمود.
بر این مبنا وقتی از این ماده برای اشاره به آیین و روش زندگی استفاده می‌شود، منظور، زندگی در چارچوب حساب و کتابی مشخص است. همان‌گونه که وقتی در مفهوم جزا به‌کار می‌رود، تأکید اصلی بر حساب و کتاب داشتن هستی و حساب پس دادن بر اساس آن است.
در روایات اهل بیت (علیهم‌السلام) نیز یوم الدین به روز حساب تفسیر شده است. پس گویا منظور قرآن این است که در قیامت برای همه مشخص می‌شود که هستی دارای حساب و کتاب است و همگان باید حساب پس بدهند و مجازات‌های اخروی نمود حساب‌شده بودن هستی است.
توجه به نکات فوق نشان می‌دهد خداوند حکیم در تأکیدهای فراوان قرآن بر پایبندی به دین حق، چیزی جز زندگی با حساب و کتاب بر مبنای برنامه‌ای منطقی و درست را از بندگانش نمی‌خواهد و سر سپردن به آن را راهی برای کمال و رستگاری انسان قرار داده است.
#دین_حنیف ۱
@hamidhossaini