مادهٔ «درک»
أَيْنَمَا تَكُونُوا۟ يُدْرِككُّمُ ٱلْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِى بُرُوجٍۢ مُّشَيَّدَةٍۢ ۗ وَإِن تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌۭ يَقُولُوا۟ هَٰذِهِۦ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ۖ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَقُولُوا۟ هَٰذِهِۦ مِنْ عِندِكَ ۚ قُلْ كُلٌّۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ ۖ فَمَالِ هَٰٓؤُلَآءِ ٱلْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًۭا
هر جا که باشید، مرگ شما را فرا خواهد گرفت؛ حتی اگر در برج‌هایی مستحکم و مرتفع باشید. و اگر به آنها خوبی برسد، می‌گویند: «این از جانب خداست.» و اگر به آنها بدی برسد، می‌گویند: «این از جانب توست.» بگو: «همگی از نزد خداست.» پس این گروه را چه می‌شود که نزدیک نیست هیچ سخنی را بفهمند؟
مادهٔ «درک» به‌معنی «رسیدن و احاطه پیدا کردن» است.
إِنَّ ٱلْمُنَٰفِقِينَ فِى ٱلدَّرْكِ ٱلْأَسْفَلِ مِنَ ٱلنَّارِ وَلَن تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا
به‌راستی که منافقان در پایین‌ترین طبقهٔ آتش‌اند و هرگز حمایت‌کننده‌ای برایشان نخواهی یافت.
مادهٔ «درک» به‌معنی «آگاهی همراه با احاطه» است و «درَک» اسم و به‌معنی «چیزی که از ادراک حاصل می‌شود» است و برای رتبه و عمق امور مربوط به پایین یا قعر دریا به‌کار می‌رود؛ برخلاف «درج» که برای رتبه‌های قابل درک در جهت بالا کاربرد دارد. لذا برای بهشت از «درجات» و برای جهنم از «درکات» استفاده می‌شود. در برخی روایات قرآن این واژه به همین صورت و مفتوح خوانده شده است، ولی در روایت مشهور حفص از عاصم به‌صورت «درْک» و به سکون راء خوانده می‌شود که باید آن را مصدر و به‌معنی «آگاهی یافتن از مقدار پایین بودن رتبه» و تعبیری کنایی از مفهوم «طبقات پایین» دانست.