شكل‌هاي بيگانه
ريختن كلمات فارسي در وزن‌ها يا قالب‌هاي بيگانه، به‌هيچ‌روي پذيرفتني نيست؛ اما وارونة آن، يعني ريختن واژه‌هاي غير فارسي در شكل‌ها و قالب‌هاي فارسي، درست و حتي گاهي مطلوب است. بنابراين برساخته‌هايي مانند «مكلا» به معناي «كلاهي»، و «ممهور» به معناي «مُهرشده»، و «ملكوك» به معناي «لكه‌دار»، «افاغنه» به معناي «افغان‌ها» و «خوبيّت» به معناي «خوب بودن» نادرست است. كلماتي مانند فرمايشات، پيشنهادات، گزاراشات و بازرسين، از همين رو ناروا است؛ زيرا «ات» يا «ين» از ادات جمع عربي است و بر تن واژة فارسي، جامة ناموزون مي‌پوشاند. جمع مكسر نيز همين حكم را دارد. زبان فارسي مانند بيشتر زبان‌هاي دنيا، فاقد جمع مكسر است. وقتي كلمه‌اي را كه رگ‌وريشة فارسي دارد، به بهانة جمع بستن مي‌شكنيم، آن را از شكل فارسي درآورده و تازي كرده‌ايم. بر اين پايه، جمع «دفتر»، همان «دفترها» است نه «دفاتر»، و جمع درست «ترك»، «ترك‌ها» است نه «اتراك»، و جمع «درويش» نيز «درويش‌ها» است نه «دراويش» و جمع «استاد»، «استادان» است، نه «اساتيد». همچنين است تركيب‌هاي مجعولي مانند لايتچسبك و ممنوع‌الكار و حسب‌الدستور.
با وجود اين، مانعي ندارد كه واژه‌هاي بيگانه را شكل و شمايل فارسي دهيم و بر تن آنها جامة دري بپوشانيم؛ مانند «فهميدن» كه در آن، فهمِ عربي، به هيئت مصدر فارسي درآمده است. از همين دست است واژه‌هاي «طلبيدن»، «داوطلب»، «بلادرنگ»، «مؤلفان»، «خوشحال» و «عقل‌گرايي». بنابراين در همان حال كه «مؤلفين» درست است، «مؤلفان» درست‌تر است.
نيز گفتني است كه افزودن علائم غير فارسي، مانند تشديد و تنوين، بر كلمات فارسي جايز نيست؛ زيرا تحميل قالب غير فارسي بر واژة فارسي است. مثلا شكل صحيح «دوم» و «سوم» بدون تشديد واو است؛ بر خلاف «اوّل» كه عربي است و تشديد را مي‌پذيرد. همچنين ورود تنوين بر همة كلمات فارسي ممنوع است، و بهتر است از كلمات عربي تنوين‌دار نيز كمتر استفاده شود.
#رضا_بابایی
#نویسندگی
https://telegram.me/kanoonnevisandeganqom
ريختن كلمات فارسي در وزن‌ها يا قالب‌هاي بيگانه، به‌هيچ‌روي پذيرفتني نيست؛ اما وارونة آن، يعني ريختن واژه‌هاي غير فارسي در شكل‌ها و قالب‌هاي فارسي، درست و حتي گاهي مطلوب است. بنابراين برساخته‌هايي مانند «مكلا» به معناي «كلاهي»، و «ممهور» به معناي «مُهرشده»، و «ملكوك» به معناي «لكه‌دار»، «افاغنه» به معناي «افغان‌ها» و «خوبيّت» به معناي «خوب بودن» نادرست است. كلماتي مانند فرمايشات، پيشنهادات، گزاراشات و بازرسين، از همين رو ناروا است؛ زيرا «ات» يا «ين» از ادات جمع عربي است و بر تن واژة فارسي، جامة ناموزون مي‌پوشاند. جمع مكسر نيز همين حكم را دارد. زبان فارسي مانند بيشتر زبان‌هاي دنيا، فاقد جمع مكسر است. وقتي كلمه‌اي را كه رگ‌وريشة فارسي دارد، به بهانة جمع بستن مي‌شكنيم، آن را از شكل فارسي درآورده و تازي كرده‌ايم. بر اين پايه، جمع «دفتر»، همان «دفترها» است نه «دفاتر»، و جمع درست «ترك»، «ترك‌ها» است نه «اتراك»، و جمع «درويش» نيز «درويش‌ها» است نه «دراويش» و جمع «استاد»، «استادان» است، نه «اساتيد». همچنين است تركيب‌هاي مجعولي مانند لايتچسبك و ممنوع‌الكار و حسب‌الدستور.
با وجود اين، مانعي ندارد كه واژه‌هاي بيگانه را شكل و شمايل فارسي دهيم و بر تن آنها جامة دري بپوشانيم؛ مانند «فهميدن» كه در آن، فهمِ عربي، به هيئت مصدر فارسي درآمده است. از همين دست است واژه‌هاي «طلبيدن»، «داوطلب»، «بلادرنگ»، «مؤلفان»، «خوشحال» و «عقل‌گرايي». بنابراين در همان حال كه «مؤلفين» درست است، «مؤلفان» درست‌تر است.
نيز گفتني است كه افزودن علائم غير فارسي، مانند تشديد و تنوين، بر كلمات فارسي جايز نيست؛ زيرا تحميل قالب غير فارسي بر واژة فارسي است. مثلا شكل صحيح «دوم» و «سوم» بدون تشديد واو است؛ بر خلاف «اوّل» كه عربي است و تشديد را مي‌پذيرد. همچنين ورود تنوين بر همة كلمات فارسي ممنوع است، و بهتر است از كلمات عربي تنوين‌دار نيز كمتر استفاده شود.
#رضا_بابایی
#نویسندگی
https://telegram.me/kanoonnevisandeganqom