حجت دو طرفه
در حدیثی از امام صادق (علیه‌السلام) چنین نقل شده است:
حجَّةُ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ النَّبِيُّ وَ الْحُجَّةُ فِيمَا بَيْنَ الْعِبَادِ وَ بَيْنَ اللَّهِ الْعَقْلُ.
اصول کافی، ج ۱، ص ۲۵.
حجت خدا بر بندگان پیامبر است و حجت میان بندگان و خدا عقل است.
در این روایت علاوه بر معرفی پیامبران و عقل به‌عنوان دو حجت خدا، نکتهٔ ظریف دیگری نیز وجود دارد که حاوی پیامی بسیار مهم است. این مطلب با دقت به تفاوت تعبیر «علی العباد» و «فیما بین العباد و بین الله» که یکی دربارهٔ حجت بودن انبیا و دیگری دربارهٔ حجیت عقل به‌کار رفته است به‌دست می‌آید.
اختلاف این دو عبارت می‌تواند شاهدی باشد بر اینکه حجت بودن انبیای الهی موضوعی یک‌طرفه است؛ یعنی وقتی به حقانیت و صداقت فرستادهٔ خدا پی بردیم، باید مطیع او باشیم؛ ولی حجیت عقل، رابطه‌ای دوطرفه را برای پاسخگویی متقابل بندگان و خداوند پدید می‌آورد. زیرا این تعبیر به همان اندازه که انسان را به تبعیت از عقل موظف می‌داند، نشان می‌دهد رفتار و فرمان خدا نیز در چهارچوب مرزهایی عقلانی است.
حجت بودن عقل، مفهومی جز این ندارد که آدمی باید تنها آنچه را که منطقی و درست می‌داند بپذیرد و حتی مدعیان پیام‌رسانی از سوی خدا را با محک عقل و اخلاق، ارزیابی و شناسایی کند. حق احتجاج بندگان بر خدا و مطالبهٔ عدالت و رفتار عقلانی از او که در آیهٔ ۱۶۵ سورهٔ نساء، ۱۳۴ سورهٔ طه و ۴۷ سورهٔ قصص مطرح شده، مبتنی بر همین نکته است.
وقتی خدا و اولیای معصوم او خود را مقیّد و موظّف به پاسخگویی در چهارچوب عقل انسانی می‌دانند، تکلیف دیگرانی که چیزی جز برداشت از متون دینی در اختیار ندارند، روشن است و خطاپذیر بودن خرد انسانی نیز تغییری در این قاعده ایجاد نمی‌کند؛ زیرا این احتمال در برداشت‌های دینی بیشتر است و جز با عقل جمعی نمی‌توان آن را کاهش داد.
#حدیث #اخلاق_دین
t.me/hamidhossaini
در حدیثی از امام صادق (علیه‌السلام) چنین نقل شده است:
حجَّةُ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ النَّبِيُّ وَ الْحُجَّةُ فِيمَا بَيْنَ الْعِبَادِ وَ بَيْنَ اللَّهِ الْعَقْلُ.
اصول کافی، ج ۱، ص ۲۵.
حجت خدا بر بندگان پیامبر است و حجت میان بندگان و خدا عقل است.
در این روایت علاوه بر معرفی پیامبران و عقل به‌عنوان دو حجت خدا، نکتهٔ ظریف دیگری نیز وجود دارد که حاوی پیامی بسیار مهم است. این مطلب با دقت به تفاوت تعبیر «علی العباد» و «فیما بین العباد و بین الله» که یکی دربارهٔ حجت بودن انبیا و دیگری دربارهٔ حجیت عقل به‌کار رفته است به‌دست می‌آید.
اختلاف این دو عبارت می‌تواند شاهدی باشد بر اینکه حجت بودن انبیای الهی موضوعی یک‌طرفه است؛ یعنی وقتی به حقانیت و صداقت فرستادهٔ خدا پی بردیم، باید مطیع او باشیم؛ ولی حجیت عقل، رابطه‌ای دوطرفه را برای پاسخگویی متقابل بندگان و خداوند پدید می‌آورد. زیرا این تعبیر به همان اندازه که انسان را به تبعیت از عقل موظف می‌داند، نشان می‌دهد رفتار و فرمان خدا نیز در چهارچوب مرزهایی عقلانی است.
حجت بودن عقل، مفهومی جز این ندارد که آدمی باید تنها آنچه را که منطقی و درست می‌داند بپذیرد و حتی مدعیان پیام‌رسانی از سوی خدا را با محک عقل و اخلاق، ارزیابی و شناسایی کند. حق احتجاج بندگان بر خدا و مطالبهٔ عدالت و رفتار عقلانی از او که در آیهٔ ۱۶۵ سورهٔ نساء، ۱۳۴ سورهٔ طه و ۴۷ سورهٔ قصص مطرح شده، مبتنی بر همین نکته است.
وقتی خدا و اولیای معصوم او خود را مقیّد و موظّف به پاسخگویی در چهارچوب عقل انسانی می‌دانند، تکلیف دیگرانی که چیزی جز برداشت از متون دینی در اختیار ندارند، روشن است و خطاپذیر بودن خرد انسانی نیز تغییری در این قاعده ایجاد نمی‌کند؛ زیرا این احتمال در برداشت‌های دینی بیشتر است و جز با عقل جمعی نمی‌توان آن را کاهش داد.
#حدیث #اخلاق_دین
t.me/hamidhossaini