یادداشت‌ها#۱۷۴۲

۳٫۲ هزار بازدید باورها
دین آزادی‌خواه

در اینکه قرآن یکی از اهداف دین حنیف را برداشتن زنجیرها و آزاد کردن انسان می‌داند تردید و اختلافی نیست، اما عده‌ای با حصر این آزادی در معنویات، دیدگاه مترقی قرآن دربارهٔ آزادی‌های سیاسی، اجتماعی و عقیدتی را نادیده می‌گیرند.

کتاب خدا که کرامت بنی‌آدم و برتری او بر بسیاری از مخلوقات (اسراء، ۷۰)، افتخارش در حمل امانت (احزاب، ۷۲)، تکیه‌اش بر جایگاه خلیفةاللهی (بقره، ۳۰) و سجدهٔ فرشتگان به او (اعراف، ۱۱) را وامدار مختار و آزاد بودنش می‌داند (انعام، ۱۶۵)، آزموده شدن با این آزادی را به‌عنوان فلسفهٔ مرگ و زندگی مطرح می‌کند. (ملک،۲)

قرآن کریم نه‌تنها بارها با اجبار و ایجاد تنگنا در امور دینی مخالفت ورزیده (یونس، ۹۹)، بلکه تأکید کرده که با آزادی انسان حتی در کفر ورزیدن و انتخاب راه دوزخ (کهف، ۲۹) است که ارزش والای ایمان و پاداش نیکوکاران معنا می‌یابد. (انسان، ۳ تا ۵)

خالق هستی به‌خوبی می‌داند که باز بودن راه شر در برابر مشتاقان گناه (قیامت، ۵) چه عواقبی در پی دارد، با این حال می‌گوید بگذار بسیاری در بازی (انعام، ۹۱) و طغیان (انعام، ۱۱۰) و شهوات و آرزوهایشان غرق شوند (حجر، ۳) ولی آزادی و اختیار انسان باقی باشد. (هود، ۲۸)

آری در فضای آزاد، دشمنان نیز فرصت تبلیغ پیدا می‌کنند، ولی خدایی که بساط این آزمایش را برپا ساخته، اراده کرده است دست شیاطین را در دشمنی با پیامبران و انتشار سخنان باطل باز بگذارد و اجازه داده آنها نیز دروغ‌هایشان را بگویند (انعام، ۱۱۲) تا مردم خودشان انتخاب کنند.

تأکید قرآن بر آزادی بیان مخالفانش از آن روست که دریافت هدایت الهی را در پرتو اجتناب از پرستش طاغوتی که با آن مواجه می‌شوند می‌بیند و مسیر کمال انسانیت را در رهگذر شنیدن سخنان گوناگون و گزینش بهترین‌ آنها قرار داده است. (زمر، ۱۷ و ۱۸)

در این مرامنامهٔ دینداری نه‌تنها از منع و سانسور آثار و رسانه‌‌های مکاتب دیگر با عنوان جعلی کتب ضالّه سخنی به‌میان نیامده، بلکه به مؤمنان توصیه می‌شود با دگراندیشانی که جنگ و ستم نمی‌کنند، برخوردی خوب و عادلانه داشته باشند. (ممتحنه، ۸)

بله هیچ عاقلی آزادی بی‌حد و مرز را نمی‌پسندد، ولی عدالت و انصاف حکم می‌کند برای مخالفمان همان محدودیتی را بپسندیم که در شرایط مشابه برای خود می‌پسندیم. با این نگاه، تنها سلب آزادی متجاوزان به حقوق دیگران است که با پرواپیشگی سازگاری دارد. (بقره، ۱۹۴)

#دین_حنیف ۱۳

@hamidhossaini
مشاهده در Telegram

امتحان کنید

راهنما

  • نوشتن اعراب لازم نیست: «الرحمن» واژهٔ «ٱلرَّحْمَٰنِ» را پیدا می‌کند.
  • ی و ک عربی و فارسی و نیم‌فاصله یکسان در نظر گرفته می‌شوند.
  • برای عبارت دقیق، آن را در گیومه بگذارید.
  • برای رفتن به یک آیه بنویسید ۲:۲۵۵ یا «بقره ۲۵۵».